{"id":12155,"date":"2015-01-21T09:36:00","date_gmt":"2015-01-21T09:36:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=12155"},"modified":"2022-06-20T10:00:23","modified_gmt":"2022-06-20T10:00:23","slug":"miejskie-pejzaze-jean-marca-caracciego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/miejskie-pejzaze-jean-marca-caracciego\/","title":{"rendered":"Miejskie pejza\u017ce Jean-Marca Caracciego"},"content":{"rendered":"\n
\"\"
Jean-Marc Carraci, Berlin 2008, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1838 roku Louis Daguerre z okna swojego mieszkania wykona\u0142 zdj\u0119cie paryskiego bulwaru du Temple1<\/sup>. To niezwyk\u0142e uj\u0119cie jest pierwszym pejza\u017cem miejskim, ale tak\u017ce najprawdopodobniej pierwszym zdj\u0119ciem, na kt\u00f3rym utrwalono ludzi. Jego reprodukcj\u0119 znajdziemy w wi\u0119kszo\u015bci ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych historii fotografii. Dwie sylwetki zarejestrowane na tym niezwyk\u0142ym obrazie, o kt\u00f3rych zwykli\u015bmy my\u015ble\u0107, \u017ce to pucybut i jego klient, dzi\u0119ki swojemu unieruchomieniu zosta\u0142y zarejestrowane na dagerotypie. Pozostali ludzie, kt\u00f3rzy poruszali si\u0119 po tej miejskiej arterii, z racji d\u0142ugiego czasu ekspozycji, dos\u0142ownie znikn\u0119li. Nie wida\u0107 ich na zdj\u0119ciu, chocia\u017c znajdowali si\u0119 w granicach kadru. Aby uzyska\u0107 taki efekt wystarczy\u0142o 10-15 minut. Mamy zatem przed oczami ulic\u0119 miasta, kt\u00f3re na fotografii jest wyludnione, pozosta\u0142y jedynie dwie osoby dokonuj\u0105ce codziennej, zwyczajnej transakcji. Sytuacja wydaje si\u0119 na wskro\u015b surrealistyczna. Fotografia maj\u0105ca dostarcza\u0107 dowodu istnienia, istnienie to unicestwi\u0142a. Medium, kt\u00f3re powinno pokazywa\u0107 \u015bwiat takim jakim jest, ukaza\u0142o \u015bwiat zafa\u0142szowany. Obraz, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 realistyczny, sta\u0142 si\u0119 jednocze\u015bnie zupe\u0142nie niewiarygodny i nieprawdziwy. Daguerre, zapewne nie\u015bwiadomie, wykona\u0142 jedno z najwa\u017cniejszych zdj\u0119\u0107 w dziejach fotografii. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce jak na jeden dagerotyp mamy tu spory katalog intryguj\u0105cych zagadnie\u0144 dotycz\u0105cych historii i ontologii tego medium. Zdj\u0119cie to jest powszechnie znane i nieustannie reprodukowane, a jednak wci\u0105\u017c pozostaje tajemnicze i zmusza do zadawania pyta\u0144. Na ile autor by\u0142 \u015bwiadom efektu, kt\u00f3ry uzyska? Czy dwie ludzkie sylwetki na pewno znalaz\u0142y si\u0119 tam przez przypadek, i to w dodatku w tak doskona\u0142ym punkcie kompozycyjnym? Czy by\u0142 to genialny plan, czy te\u017c objawienie\/ manifestacja istoty fotograficznego medium, kt\u00f3ra wykracza poza intencje, kontrol\u0119, oczekiwania i wyobra\u017ani\u0119 autora? W przypadku prac Jean-Marca Caracciego bez w\u0105tpienia powy\u017csze pytania b\u0119d\u0105 bezzasadne. Jednak cykl Homo Urbanus Euoropeanus<\/em> mo\u017cemy symbolicznie zakorzeni\u0107 w fotografii wykonanej przez Daguerre’a. Lub te\u017c potraktowa\u0107 to zdj\u0119cie jako rodzaj wizualnej prehistorii, pierwsze ujawnienie si\u0119 motywu, kt\u00f3ry przez ponad 160 lat czeka\u0142 na swoje pe\u0142ne, konsekwentne rozwini\u0119cie. Zapocz\u0105tkowany i pierwotnie ujawniony w roku 1838, sta\u0142 si\u0119 jednym z fotograficznych topos\u00f3w, a\u017c w ko\u0144cu uzyska\u0142 w tym cyklu nowe oblicze i now\u0105 jako\u015b\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Bratys\u0142awa 2009, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Cykl HUE powsta\u0142 tak\u017ce w ca\u0142kowicie odmienionej Europie i musimy interpretowa\u0107 go w innych kategoriach. Puste przestrzenie i anonimowe sylwetki ludzi pojawiaj\u0105 si\u0119 tutaj niczym aktorzy w precyzyjnie zaplanowanym spektaklu. Miasto staje si\u0119 scen\u0105, fotograf re\u017cyserem. Jedynie aktorzy pozostaj\u0105 nie\u015bwiadomi odgrywanych przez siebie r\u00f3l \u2013 obywateli Europy. Wydaje si\u0119, \u017ce ten wymiar ma kluczowe znaczenie dla artysty tworz\u0105cego fotograficzn\u0105 opowie\u015b\u0107 o mieszka\u0144cach europejskich miast. Ale mo\u017cemy te\u017c my\u015ble\u0107 o tym cyklu w kategorii fantazmatu. Oto uchwycony sen, marzenie, fantazja i zabawa jednocze\u015bnie. Wyizolowany cz\u0142owiek w wielkiej metropolii stanowi cz\u0119sty motyw w sztukach plastycznych, w literaturze, w filmie. Ostatecznym wykrystalizowaniem tego fantazmatu s\u0105 opowie\u015bci o \u201eostatnim cz\u0142owieku\u201d, jedynym ocala\u0142ym, b\u0142\u0105kaj\u0105cym si\u0119 w poczuciu ca\u0142kowitego osamotnienia, z kt\u00f3rego nie ma ucieczki. Taka interpretacja jest na sw\u00f3j spos\u00f3b kusz\u0105ca, jednak pozosta\u0142aby daleka od intencji tw\u00f3rcy. W jednym z udzielonych przez artyst\u0119 wywiad\u00f3w, m\u00f3wi on o tym projekcie, jako o swoim opus magnum<\/em>2<\/sup>. Praca nad nim trwa nieustannie od 2007 roku, kolejne wystawy wzbogacane s\u0105 systematycznie o zdj\u0119cia wykonane w nowych miastach, kolejnych europejskich stolicach. Idea projektu narodzi\u0142a si\u0119 w Chicago w 2006 roku, gdzie artysta obserwowa\u0142 i fotografowa\u0142 gigantyczne budynki oraz ludzi, kt\u00f3rzy na tle wielkomiejskiej scenerii wydawali si\u0119 ma\u0142ymi, nieustannie przemieszczaj\u0105cymi si\u0119 punktami. To w\u0142a\u015bnie wtedy Caracci zacz\u0105\u0142 tak kadrowa\u0107 swoje zdj\u0119cia, aby uzyska\u0107 efekt wyizolowania pojedynczego cz\u0142owieka i osadzenia go na tle miejskiego pejza\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Luksemburg 2010, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Carraci s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce miasta sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym \u015brodowiskiem \u017cycia Europejczyk\u00f3w, nie ulega zatem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce powinni\u015bmy o nie dba\u0107. W pi\u0119knych miastach ludzie b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwsi. Fotografia mo\u017ce przypomina\u0107 nam o tej prostej zale\u017cno\u015bci. \u201eSztuka i fotografia musz\u0105 pokazywa\u0107 pi\u0119kno \u017cycia\u2026 to jest to, co pr\u00f3buj\u0119 robi\u0107, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do miasta\u201d \u2012 m\u00f3wi artysta w tym samym wywiadzie. Caracci wierzy w cz\u0119sto negowan\u0105 dzi\u015b misj\u0119, kt\u00f3ra sformu\u0142owana zosta\u0142a przez tw\u00f3rc\u00f3w programu fotografii humanistycznej. Opiera\u0142a si\u0119 ona na wierze w sprawcz\u0105 moc fotografii, rozumianej jako uniwersalny j\u0119zyk wszystkich ludzi. Odpowiednio stosowana fotografia mo\u017ce zmienia\u0107 postawy i kszta\u0142towa\u0107 opinie, mo\u017ce przypomina\u0107 o imponderabiliach, zmusza\u0107 do refleksji. Przy okazji fotograf wspomina, \u017ce kolejnym wielkim projektem, gdyby pojawi\u0142 si\u0119 bud\u017cet na realizacj\u0119 tego rodzaju przedsi\u0119wzi\u0119cia, m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 Homo Ruralus Europeanus<\/em>. Cz\u0142owiek wiejski, kt\u00f3ry w zindustrializowanej Europie staje si\u0119 gatunkiem coraz mniej licznym, m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 bohaterem kolejnej wielkiej, fotograficznej opowie\u015bci Caracciego.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Lizbona 2009, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jean-Marc Caracci urodzi\u0142 si\u0119 w Tunezji, dorasta\u0142 i mieszka we Francji. Zdj\u0119cia, kt\u00f3ra wykonuje w r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie pokazuj\u0105, \u017ce fotograf z wielk\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 odnajduje si\u0119 w odmiennych kontekstach spo\u0142ecznych i kulturowych. Na swojej autorskiej stronie internetowej zamie\u015bci\u0142 cytat ze Smutku tropik\u00f3w<\/em> Claude’a L\u00e9vi-Straussa, s\u0142ynne zdanie francuskiego strukturalisty: \u201enienawidz\u0119 podr\u00f3\u017cy i podr\u00f3\u017cnik\u00f3w\u201d. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 zawarto\u015bci strony, nie mo\u017cna jednak odczyta\u0107 tego inaczej ni\u017c w kategoriach ironii. Szlak jego wypraw prowadzi przez Europ\u0119, Ameryk\u0119 P\u00f3\u0142noc\u0105, Azj\u0119 i Afryk\u0119. Do tej pory odwiedzi\u0142 Chiny, Stany Zjednoczone, Egipt, Liban. Trzy razy, w 1993, 2006 i 2009 roku fotografowa\u0142 w Polsce. Za pierwszym razem by\u0142 to Krak\u00f3w, za drugim Szczecin i okolice Koszalina. Ostatni cykl fotografii powstawa\u0142 w ramach HUE w Warszawie. Wszystkie te zdj\u0119cia mo\u017cna obejrze\u0107 na internetowej stronie artysty3<\/sup>. Caracci jest zatem notorycznym podr\u00f3\u017cnikiem, ale s\u0105 to podr\u00f3\u017ce specyficzne. W centrum jego zainteresowania jest cz\u0142owiek, ca\u0142a reszta to tylko t\u0142o i okoliczno\u015bci. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce cykl Homo Urbanus Europeanus<\/em> odwraca t\u0119 proporcj\u0119, cz\u0142owiek staje si\u0119 elementem miejskiego krajobrazu, miejsce zaczyna dominowa\u0107. Tak si\u0119 jednak nie dzieje, cho\u0107 faktycznie Caracci zmienia perspektyw\u0119, co\u015b innego go interesuje, o czym\u015b innym chce opowiada\u0107, cz\u0142owiek wci\u0105\u017c pozostaje dla niego najistotniejszy. To on nadaje sens ka\u017cdemu ze zdj\u0119\u0107 w tym cyklu. HUE sta\u0142 si\u0119 pretekstem do kolejnych podr\u00f3\u017cy, tym razem po europejskich stolicach. Warto ogl\u0105daj\u0105c internetow\u0105 galeri\u0119 fotografa zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na cykl Homo Urbanus<\/em> w Bejrucie<\/em>. Nie tylko dlatego, \u017ce Caracci rozwija sw\u00f3j pomys\u0142 poza Europ\u0105, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce decyduje si\u0119 na u\u017cycie koloru, kt\u00f3rego fotograf nie stosuje w innych zestawach z tego cyklu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Stambu\u0142 2008, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Caraccci nie poszukuje landmark\u00f3w, miejsc oczywistych i \u0142atwo rozpoznawalnych. Operuje z regu\u0142y w przestrzeniach trudnych do zidentyfikowania. Fragment parku z Madrytu m\u00f3g\u0142by by\u0107 jednym z \u0142\u00f3dzkich park\u00f3w, a przej\u015bcie dla pieszych z Bratys\u0142awy mog\u0142oby znajdowa\u0107 si\u0119 na przedmie\u015bciach Pary\u017ca lub gdziekolwiek indziej. W zaledwie kilku przypadkach rozpoznanie staje si\u0119 mo\u017cliwe bez podpisu: Stambu\u0142, Rzym, Ryga. Jednak nawet to nie zmienia faktu, \u017ce mog\u0142oby by\u0107 to jedno wielkie miasto, w kt\u00f3rym fotograf niczym my\u015bliwy cierpliwie czeka\u0142 na przechodni\u00f3w. Podobn\u0105 wizj\u0119 wielkiego miasta ukaza\u0142 Italo Calvino w swoich Niewidzialnych Miastach. \u201ePodr\u00f3\u017cuj\u0105c, spostrzegasz, \u017ce r\u00f3\u017cnice zanikaj\u0105: ka\u017cde miasto upodobnia si\u0119 do wszystkich miast, miejsca wymieniaj\u0105 ze sob\u0105 formy kolejno\u015bci odleg\u0142o\u015bci, drobny, bezkszta\u0142tny py\u0142 zasypuje kontynenty\u201d4<\/sup>. Miasta w wizji Caracciego upodobniaj\u0105 si\u0119 do siebie, staj\u0105 si\u0119 jednym, wielkim metropolitalnym labiryntem. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Warszawa 2008, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Precyzja wykonanych zdj\u0119\u0107 przywodzi skojarzenie z koncepcj\u0105 decyduj\u0105cego momentu Henri Cartier-Bressona. W doskonale skomponowanym kadrze cz\u0142owiek zawsze zostaje uchwycony w mocnym punkcie i dlatego w\u0142a\u015bnie, ta niewielka sylwetka tak intensywnie przyci\u0105ga wzrok widza. Mo\u017cna by my\u015ble\u0107 o uchwyconych postaciach w kategoriach sztafa\u017cu, rozumianego jako uzupe\u0142nienie dzie\u0142a, kt\u00f3rego tematem g\u0142\u00f3wnym pozostaje krajobraz. Sztafa\u017c tradycyjnie uatrakcyjnia\u0142 przedstawienie, pozwala\u0142 tak\u017ce odpowiednio rozpozna\u0107 proporcje, wreszcie mia\u0142 za zadanie poprowadzi\u0107 uwag\u0119 odbiorcy zgodnie z intencjami autora. W przypadku prac Caracciego ludzki sztafa\u017c staje si\u0119 g\u0142\u00f3wnym, ogniskuj\u0105cym uwag\u0119 i modeluj\u0105cym odbi\u00f3r dzie\u0142a elementem. Zazwyczaj pojedyncze postacie, uchwycone w ruchu, mog\u0142yby zosta\u0107 odczytane w kategoriach samotno\u015bci w wielkim mie\u015bcie. Tak jednak nie jest, ludzie na tych zdj\u0119ciach s\u0105 dynamiczni i silni, pewnie krocz\u0105 swoj\u0105 drog\u0105. Rzadko kiedy bohaterowie tych fotografii zatrzymuj\u0105 si\u0119, ale nawet w\u00f3wczas nie wygl\u0105daj\u0105 na zagubionych, wr\u0119cz przeciwnie \u2012 s\u0105 na swoim terenie, w swoich miastach, a otaczaj\u0105ca przestrze\u0144 nie przyt\u0142acza ich. Homo urbanus jest gatunkiem wyspecjalizowanym w miejskiej nawigacji, po ulicach, mostach, bulwarach porusza si\u0119 pewnie, z wpraw\u0105, zdecydowanie zmierzaj\u0105c w swoim kierunku. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Lizbona 2009, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jakie przes\u0142anie mo\u017cemy odczyta\u0107 z cyklu fotografii Jean-Marca Caracciego? Czemu s\u0142u\u017cy ta podr\u00f3\u017c po europejskich stolicach? Zapewne mo\u017cliwe jest tu co najmniej kilka odczyta\u0144. Jest to z pewno\u015bci\u0105 artystyczny manifest jednocz\u0105cej si\u0119 Europy. Caracci powraca do humanistycznej wizji fotografii, kt\u00f3ra swoim prostym przes\u0142aniem ma trafi\u0107 do wszystkich. Ale to jednocze\u015bnie opowie\u015b\u0107 o pi\u0119knie europejskich miast, kt\u00f3rych powstanie mo\u017cliwe by\u0142o dzi\u0119ki wysi\u0142kowi kolejnych pokole\u0144 miejskich ludzi. To tak\u017ce przypomnienie, o konieczno\u015bci ochrony miejskiego \u015brodowiska, kt\u00f3re dla wi\u0119kszo\u015bci z nas, sta\u0142o si\u0119 jedynym, w kt\u00f3rym potrafimy sprawnie funkcjonowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jean-Marc Carraci, Wilno 2007, z cyklu “Homo Urbanus Europeanus”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

*Tomasz Ferenc, pracownik Katedry Socjologii Sztuki U\u0141, wyk\u0142adowca w \u0142\u00f3dzkiej PWSFTviT. Jego zainteresowania koncentruj\u0105 si\u0119 na szeroko rozumianych badaniach kultury wizualnej oraz na problematyce emigracyjnej. Autor ksi\u0105\u017cek: Fotografia. Dyletanci, amatorzy i arty\u015bci<\/em> (2004), Artysta jako Obcy. Socjologiczne studium polskich artyst\u00f3w na emigracji<\/em> (2012), Dennis. Biographical story of an American<\/em> (2014).<\/p>\n\n\n\n

1<\/sup> Dok\u0142adna data powstania tej fotografii nie jest znana, r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 albo rok 1838 albo 1839. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

2<\/sup> http:\/\/www.public-republic.net\/artist-of-the-week-jean-marc-caracci\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

3<\/sup> http:\/\/jean.marc.caracci.free.fr\/index.html<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

4<\/sup> Italo Calvino, Niewidzialne Miasta<\/em>, Krak\u00f3w, 2005, s. 116.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz Ferenc<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[134],"class_list":["post-12155","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jean-marc_caracci"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12155"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12198,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12155\/revisions\/12198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}