Najdoskonalszym studium pejza\u017cu jest studium pustyni. (\u2026) A na czym polega istota nago\u015bci? Na tym, \u017ce tam nie mam nic, \u017ce tam jest mo\u017cliwie najmniej z tego, co mog\u0142oby by\u0107. Rozbieranie cz\u0142owieka to jest doprowadzanie do stanu pejza\u017cu pustynnego, brak to jest istota nago\u015bci, nieobecno\u015b\u0107 czego\u015b. Namalowa\u0107 pejza\u017c pustyni to jest wielka sprawa, ale najlepiej namalowa\u0107 akt1<\/sup>.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Jerzy Nowosielski, 1991<\/p>\n\n\n\n Kraje basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego posiadaj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne, przepi\u0119kne pla\u017ce. Jego wybrze\u017ce oferuje niemal wszystkie ich gatunki od piaszczystych, kamienistych a\u017c po \u017cwirowe. Rozleg\u0142e, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 bez ko\u0144ca, wype\u0142nione pla\u017cowiczami i wyludnione w miejscach, gdzie g\u00f3ry bezpo\u015brednio stykaj\u0105 si\u0119 z morzem, nierzadko poro\u015bni\u0119te s\u0105 maki\u0105. Nieod\u0142\u0105cznym elementem ich krajobrazu s\u0105 tak\u017ce okr\u0119ty, statki, \u0142\u00f3dki czy kajaki. <\/p>\n\n\n\n Wody \u015br\u00f3dziemnomorskie maj\u0105 niesamowity koloryt, bogaty i przyci\u0105gaj\u0105cy wzrok ka\u017cdego. Mami\u0105 turkusem i wszystkimi odcieniami zieleni, b\u0142\u0119kit\u00f3w, w po\u0142\u0105czeniu ze wschodz\u0105cym i zachodz\u0105cym s\u0142o\u0144cem z\u0142oceniami i srebrzysto\u015bciami. To raj dla turyst\u00f3w i malarzy, kt\u00f3rych nie tylko fascynuje pejza\u017c, ale r\u00f3wnie\u017c mistyka ludzkiego cia\u0142a. W\u0142a\u015bnie tam mo\u017cna przygl\u0105da\u0107 si\u0119 sk\u0105panym w s\u0142o\u0144cu cia\u0142om \u2013 rozgrzanym i odpoczywaj\u0105cym, ch\u0142odz\u0105cym si\u0119 w cieniu. Dzi\u0119ki sprzyjaj\u0105cemu podr\u00f3\u017cnikom i mi\u0142o\u015bnikom opalania klimatowi, region ten jest niezwykle cz\u0119sto odwiedzany w ci\u0105gu ca\u0142ego roku.<\/p>\n\n\n\n Jerzy Nowosielski widzia\u0142 te kraje i te przepi\u0119kne pla\u017ce. Najcz\u0119\u015bciej odwiedza\u0142 je z \u017con\u0105. Zofia Nowosielska napisa\u0142a kiedy\u015b do R\u00f3\u017cewicz\u00f3w: \u201eKochani jak prawdziwi milionerzy urz\u0105dzili\u015bmy tu sobie urlop. Jemy, pijemy, k\u0105piemy si\u0119 w morzu pe\u0142nym ska\u0142 i je\u017cowc\u00f3w i nic nie robimy! Przez 2 tygodnie za to jak wariaci zwiedzali\u015bmy: Ateny, Lavadi\u0119, Hosios Lucas, Delfy, Anion, Pirgos, Olimpi\u0119, Spart\u0119, Mistr\u0119, Argos, Mykeny, Korynt, Pireus, Heraklion, Knossos i Hag. Nicolaos i Kritz\u0119\u201d2<\/sup>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Ten pe\u0142en zabytk\u00f3w i pi\u0119knych pejza\u017cy region, kolebka najstarszych i wielkich religii, na pewno zapad\u0142 arty\u015bcie w pami\u0119\u0107. Nie by\u0142o to tylko wyobra\u017cenie o nich, ale zapami\u0119tane realne widoki, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jego obraz\u00f3w i to niemal\u017ce do ko\u0144ca jego \u017cycia \u2013 jedn\u0105 z ostatnich jego realizacji malarskich by\u0142o wielkie panneau zatytu\u0142owane w\u0142a\u015bnie Pla\u017ca. Ca\u0142a jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 obfituje zreszt\u0105 w obrazy o takim w\u0142a\u015bnie tytule. Nieustannie do nich powraca\u0142 i za ka\u017cdym razem z umi\u0142owaniem poddawa\u0142 si\u0119 urokowi pla\u017c, jak i opalaj\u0105cych si\u0119 na nich kobiet. <\/p>\n\n\n\n Ca\u0142a jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 obfituje w akty kobiece i pla\u017ce w ro\u017cnych wariantach. Jego malarskie poczynania w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych koncentrowa\u0142y si\u0119 przede wszystkim na \u0142\u0105czeniu abstrakcyjnego ducha z elementami szeroko poj\u0119tej formalnej figuracji. Jasno skrystalizowa\u0142o si\u0119 wtedy jego podej\u015bcie do obrazowania postaci w oparciu o kanon ikonografii bizantyjskiej czy staroruskiej. Szczeg\u00f3lnie silnie ow\u0105 inspiracj\u0119 malarstwem wschodnim da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w\u0142a\u015bnie w akcie kobiecym. Wypracowany przez niego styl ujmowania postaci kobiecej ma niezaprzeczalnie wiele wsp\u00f3lnego z ikon\u0105 Hodegetrii. Analogie mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 zar\u00f3wno w fizjonomii, gdzie dominuje typ poci\u0105g\u0142ej twarzy o oliwkowej karnacji z wyd\u0142u\u017conym nosem, w\u0105skimi ustami i migda\u0142owymi oczami, jaki i w sposobie traktowania ubra\u0144, kt\u00f3rych fa\u0142dy ostro za\u0142amuj\u0105 si\u0119 na zgi\u0119ciach. Na wielu obrazach dziewczyny nad morzem maj\u0105 na biodrach co\u015b, co bardziej przypomina perizonium ni\u017c str\u00f3j k\u0105pielowy. Charakterystyczny jest tak\u017ce spos\u00f3b organizowania przestrzeni i plan\u00f3w w obrazie, a w\u0142a\u015bciwie ich brak jak w ikonie, z jednej strony za pomoc\u0105 p\u0142askiego, jednobarwnego zazwyczaj t\u0142a lub, z drugiej strony, odleg\u0142ego horyzontu morskiego. <\/p>\n\n\n\n Powszechnie panuj\u0105ca opinia zwi\u0105zana z malarstwem bizanty\u0144skim, powtarzana nawet przez ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 sztuk\u0105, g\u0142osi, \u017ce malarstwo to sk\u0142ania\u0142o do pewnego schematu i kanonu, kt\u00f3re wed\u0142ug ich ocen, narzuca\u0142o i wyra\u017anie ogranicza\u0142o malarza, zmuszaj\u0105c go do tworzenia wed\u0142ug okre\u015blonych regu\u0142. Jednak sztuka bizanty\u0144ska nie by\u0142a hermetycznym przejawem skostnia\u0142ych propozycji ikonograficznych, kt\u00f3re operowa\u0142y hieratyczno\u015bci\u0105 jako obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 regu\u0142\u0105. Sztuka ta wypracowa\u0142a sw\u00f3j kanon i specyficzny j\u0119zyk malarski, ale nie ogranicza\u0142 on w \u017caden spos\u00f3b artysty. J\u0119zyk ten nie by\u0142 a\u017c tak rygorystyczny, aby nie pozwala\u0107 na rozwini\u0119cia formalne, indywidualne spojrzenie i w ko\u0144cu modyfikacje. Wbrew pozorom bizanty\u0144ska, redukcyjna specyfika dawa\u0142a wiele mo\u017cliwo\u015bci maluj\u0105cemu. Jerzy Nowosielski r\u00f3wnie\u017c dostrzeg\u0142 spory potencja\u0142 w tej sztuce, bo je\u015bli co\u015b si\u0119 redukuje, to istnieje wi\u0119ksza szansa na osi\u0105gni\u0119cie wolno\u015bci, ani\u017celi wtedy, kiedy nie panuj\u0105 \u017cadne regu\u0142y. Zauwa\u017calna synteza postaci ludzkiej w ikonie s\u0142u\u017cy\u0142a przede wszystkim mo\u017cliwie najwierniejszemu dookre\u015bleniu jej istoty. Dlatego wyda\u0142o si\u0119 to szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce arty\u015bcie, kt\u00f3ry zapragn\u0105\u0142 przeszczepi\u0107 tego rodzaju uj\u0119cie na grunt malarstwa \u015bwieckiego i to niezale\u017cnie od podejmowanego tematu. <\/p>\n\n\n\n Z sukcesem dokona\u0142 tego w obrazach ukazuj\u0105cych kobiety na pla\u017cy, kt\u00f3rych cia\u0142o coraz wyra\u017aniej sublimowa\u0142o si\u0119, wyd\u0142u\u017ca\u0142o, a sylwetka ze specyficzn\u0105 geometri\u0105 zarysowanych mi\u0119\u015bni brzucha i klatki piersiowej, zaczyna\u0142a przypomina\u0107 postacie z epoki Renesansu Paleolog\u00f3w. W takim sposobie malowania nast\u0119puje pewnego rodzaju uog\u00f3lnienie uj\u0119cia, kt\u00f3re przy pomocy odpowiednich zabieg\u00f3w przedstawiaj\u0105cych, ma przede wszystkim s\u0142u\u017cy\u0107 stworzeniu idealnego wyobra\u017cenia kobiety, kt\u00f3ra istnieje w \u015bwiadomo\u015bci artysty, za kt\u00f3r\u0105 nieustannie t\u0119skni. Kulminacja tego typu zabieg\u00f3w, wprowadzanych przez Nowosielskiego do sztuki nowoczesnej, nast\u0105pi\u0142a w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, kiedy to krytycy zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 dosy\u0107 cz\u0119sto terminu \u201eikona nowoczesna\u201d opisuj\u0105c jego malarstwo. Powsta\u0142e w\u00f3wczas serie z kobietami egipskimi i dziewczynami, czy murzynkami na pla\u017cy w typie figuratywnym, \u0142\u0105czy\u0142y w\u0142a\u015bnie elementy inspiracji ikon\u0105, jak i \u015bwiadomy prymitywizm, kt\u00f3ry zawsze by\u0142 obecny u malarza. Niekt\u00f3re fragmenty akt\u00f3w i samego pejza\u017cu by\u0142y celowo geometryzowane i ci\u0119te poziomo w podobny spos\u00f3b, w jaki prestidigitator w cyrku przecina pi\u0142\u0105 swoj\u0105 asystentk\u0119. Twarze kobiet przypominaj\u0105 maski i s\u0105 mocno typizowane, a przestrze\u0144 obrazu, tak\u017ce poci\u0119ta na kilka fragment\u00f3w, daje miejsce do zobrazowania wariant\u00f3w postaci, kt\u00f3ra za ka\u017cdym razem jest inaczej upozowana.\u00a0Wszystkie te zamierzone przez Nowosielskiego zabiegi formalno-stylistyczne mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 w du\u017cej mierze mo\u017cliwie najczystszemu przekazowi. Malarz typizuj\u0105c scen\u0119 z kobietami do czystego znaku czy skr\u00f3tu sytuacyjnego, pragn\u0105\u0142 nada\u0107 swego rodzaju ikonowej wierno\u015bci przedstawionemu wydarzeniu. Chcia\u0142 dotkn\u0105\u0107 samego meritum sprawy, a nie posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 zb\u0119dnymi w jego oczach, naros\u0142ymi wok\u00f3\u0142 w\u0105tkami. Dotyka\u0142 symbolicznej istoty obrazu. Obrazu-kobiety.<\/p>\n\n\n\n W literaturze przedmiotu cz\u0119sto powtarzano, \u017ce Nowosielski dokona\u0142 sakralizacji \u015bwieckich temat\u00f3w. To, \u017ce przej\u0105\u0142 po spu\u015bci\u017anie Ko\u015bcio\u0142a Wschodniego pewien typ ikonograficzny i stylistyczny oraz pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 nim w obszarze aktu, nie \u015bwiadczy od razu o tej sakralizacji. Przecie\u017c akt nie staje si\u0119 \u015bwi\u0119ty tylko dlatego, \u017ce jego kompozycja przypomina kompozycj\u0119 ikony. O \u015bwi\u0119to\u015bci aktu mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 wtedy, kiedy w odpowiedni spos\u00f3b oczyszczony z ci\u0105\u017c\u0105cych zb\u0119dnych detali, przekazuje informacje o jego istnieniu w innym wymiarze i tym samym dotyka sfery sacrum. <\/p>\n\n\n\n Z ka\u017cdym kolejnym obrazem artysta stara\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie tego dokona\u0107, a nie by\u0142 to \u0142atwy zabieg, bo jak wyobrazi\u0107 inn\u0105, \u015bwi\u0119t\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, kiedy na przek\u00f3r do tego celu wykorzystuje si\u0119 instrumentarium rzeczywisto\u015bci empirycznej? Jak pogodzi\u0107 elementy rzeczywisto\u015bci realnej ze \u015bwi\u0119t\u0105? Jednoznaczne opowiedzenie si\u0119 po stronie jednej z rzeczywisto\u015bci grozi\u0142oby fiaskiem. Jerzy Nowosielski przekona\u0142 si\u0119, \u017ce jedynie zestawienie element\u00f3w jednej i drugiej w formie jakiego\u015b zgrzytu fragment\u00f3w \u015bwiata realnego, czy raczej odbieranego przez nas jako \u015bwiecki z fragmentami byt\u00f3w nadprzyrodzonych \u2013 profanum i sacrum w\u0142a\u015bnie \u2013 ich por\u00f3\u017cnienia, mo\u017ce da\u0107 oczekiwane efekty i doprowadzi\u0107 do powstania dobrego dzie\u0142a, zawieraj\u0105cego w sobie element magiczny. Ikon\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 dlatego, \u017ce ona sama pochodzi od rzeczywisto\u015bci nadprzyrodzonej, \u201ejest rezultatem wysi\u0142ku ducha ludzkiego w kierunku rzeczywisto\u015bci zbawionej\u201d i posiada funkcj\u0119 mistagogiczn\u0105. Je\u017celi obraz pozbawi\u0142oby si\u0119 elementu magicznego, nie mo\u017cna by\u0142oby m\u00f3wi\u0107, jak twierdzi\u0142 malarz, o sztuce w og\u00f3le. \u201eJedynym moim wyznaniem wiary jest to, \u017ce sztuka musi istnie\u0107 w obszarze sacrum, \u017ce poza obszarem sacrum sztuka przestaje by\u0107 sztuk\u0105. Innego credo artystycznego nie mam. Oczywi\u015bcie, mam pewne w\u0142a\u015bciwo\u015bci swego warsztatu, ale to nie jest credo artystyczne. To s\u0105 ograniczenia na w\u0142asny u\u017cytek. Tego nie da si\u0119 uj\u0105\u0107 s\u0142owami. Artysta nie mo\u017ce chcie\u0107 wszystkiego, musi sobie ogranicza\u0107 pole dzia\u0142ania\u201d3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Du\u017co jest pierwiastka sacrum w pla\u017cach i dziewczynach nad morzem Nowosielskiego. Pla\u017ce staj\u0105 si\u0119 teatralnym widowiskiem, jakby wsp\u00f3\u0142czesnym misterium, w kt\u00f3rym g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odgrywa kobieta. Mamy tu do czynienia z kolejnym echem malarstwa ikonowego, kt\u00f3rego zasady dotycz\u0105ce organizowania kompozycji z wielopostaciowymi wyobra\u017ceniami, konstruowane by\u0142y w oparciu o do\u015bwiadczenia teatru antycznego. Czasem sylwetki nagich lub p\u00f3\u0142nagich pla\u017cowiczek na jego obrazach coraz bardziej smuklej\u0105. Poddaj\u0105c redukcji realno\u015b\u0107 cia\u0142a, przenosz\u0105 niejako jego kszta\u0142t na inne pok\u0142ady. W swojej konturowo zamkni\u0119tej formie, stawa\u0142y si\u0119 istotami z innego \u015bwiata, a przez to w jaki\u015b spos\u00f3b doskonalszymi, bo pr\u00f3bowa\u0142y uchwyci\u0107 idealny obraz kobiety, a nie konkretnej modelki. Jednym s\u0142owem, Nowosielski odrealniaj\u0105c wymy\u015blony obraz, pokazywa\u0142 swoj\u0105 wymarzon\u0105 Ew\u0119 zapami\u0119tan\u0105 z raju, kobiet\u0119 za kt\u00f3r\u0105 t\u0119skni\u0142 i do kt\u00f3rej nieustannie powraca\u0142. Przenosi\u0142 j\u0105 z rzeczywisto\u015bci realnej w nadrealn\u0105. Dlatego jego akty wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 bardziej cia\u0142ami niebia\u0144skimi ni\u017c wizerunkami z krwi i ko\u015bci. Z wyra\u017an\u0105 przyjemno\u015bci\u0105, troch\u0119 voyerystycznie, przygl\u0105da\u0142 si\u0119 tym scenom na pla\u017cach, dziewczynom w bikini przeci\u0105gaj\u0105cym si\u0119 lub siedz\u0105cym nieruchomo nad brzegiem morza. Obsesyjnie go fascynowa\u0142y. Jego Ewa musia\u0142a w konsekwencji zespala\u0107 problem cielesno\u015bci z aspektem duchowym, bo w tym upatrywa\u0142 sensowno\u015b\u0107 malowania aktu w og\u00f3le. Inn\u0105 kwesti\u0105 jest fakt, \u017ce tylko w kobiecie dostrzega\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia sukcesu w tej materii: \u201eM\u0119\u017cczyzna to jest tylko pocz\u0105tek kobiety, ale dopiero z jego \u017cebra trzeba by\u0142o wyci\u0105gn\u0105\u0107 substancj\u0119, \u017ceby mog\u0142a powsta\u0107 kobieta. M\u0119\u017cczyzna to jest taki kto\u015b, kto wprowadza w tajemnic\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa, a prawdziwy cz\u0142owiek to jest kobieta\u201d4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Aktorki w tych \u201ewyre\u017cyserowanych\u201d przez artyst\u0119 scenach pla\u017cowych podnosz\u0105 do g\u00f3ry r\u0119ce, przeci\u0105gaj\u0105 si\u0119, kucaj\u0105 lub po prostu prezentuj\u0105 si\u0119 w bezruchu. Niemniej ich pla\u017cowe rytua\u0142y nie maj\u0105 w sobie nic z bana\u0142u. Nie chodzi tu tylko o czynno\u015bci, kt\u00f3re wykonuj\u0105. Pla\u017cowe akty Nowosielskiego naznaczone specyficzn\u0105 tajemniczo\u015bci\u0105, realizuj\u0105 si\u0119 w wymiarze intymnym, a ich \u017cywe czerwienie i pomara\u0144cze, br\u0105zy i ugry dodatkowo pomagaj\u0105 odrealni\u0107 jego wszystkie nadmorskie widowiska. Wielopostaciowe pla\u017ce budowane by\u0142y prawie zawsze w oparciu o podobny schemat kompozycyjny i podobn\u0105 kolorystyk\u0119: prostok\u0105tne, piaszczyste widoki z ma\u0142ym pasem niebieskiego morza wype\u0142nia\u0142y sylwetki nad wyraz szczup\u0142ych dziewczyn w kostiumach k\u0105pielowych, kt\u00f3re albo wylegiwa\u0142y si\u0119 na r\u0119cznikach, albo przechadza\u0142y po brzegu. Zobaczymy tam te\u017c barki na wodzie lub rozrzucone na brzegach kajaki.<\/p>\n\n\n\n Osamotnione postacie kobiet na pla\u017cach staraj\u0105 si\u0119 wynie\u015b\u0107 na wy\u017csze kondygnacje duchowe problem Erosa w sztuce, uwypuklaj\u0105c oczywi\u015bcie najmocniej interesuj\u0105cy Nowosielskiego pierwiastek \u017ce\u0144ski. Wszelkie pokusy jakie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z cielesno\u015bci\u0105, przeradzaj\u0105 si\u0119 na tych p\u0142\u00f3tnach w rodzaj uwielbienia cia\u0142a w wymiarze sakramentalnym i niebia\u0144skim, kt\u00f3ry nie odrzuca jednak element\u00f3w wabi\u0105cych \u2013 bo to one s\u0105 motorem sprawczym w procesie wprowadzania tego cia\u0142a w nadrealny wymiar. Malarz wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce takie ogo\u0142acanie aktu z pierwiastka erotycznego mija si\u0119 zasadniczo z celem, bo akt bez erotyzmu staje si\u0119 po prostu bezprzedmiotowy.<\/p>\n\n\n\n W latach siedemdziesi\u0105tych i osiemdziesi\u0105tych seria pla\u017c i widok\u00f3w nad morzem zosta\u0142a przez malarza rozwini\u0119ta. Wypoczynek nad morzem na jego obrazach sta\u0142 si\u0119 przyk\u0142adem zredukowanych poj\u0119ciowo i formalnie akt\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie odwr\u00f3conych ty\u0142em do widza p\u00f3\u0142akt\u00f3w z pasem piasku na pierwszym planie i morza w tle. Kompozycyjna formu\u0142a tych prac przywodzi\u0142a na my\u015bl ikonowe portrety \u015bwi\u0119tych s\u0142upnik\u00f3w uj\u0119tych woko\u0142o mniejszymi scenami w klejmach. Pozornie tylko, identyczne przedstawienia dziewczyn w tych seriach, okre\u015blane mianem \u201eikon po\u017c\u0105dania\u201d, przeobrazi\u0142y akt w syntetyczny, ale nadal niepozbawiony erotyzmu, idea\u0142 \u015bwi\u0119tego cia\u0142a. Element sakralny jest tutaj nie do przeoczenia. Dzi\u0119ki oczyszczaniu sylwetki z niepotrzebnych modelunk\u00f3w, dzi\u0119ki jej sublimowaniu i oszcz\u0119dno\u015bci \u015brodk\u00f3w formalnych, Nowosielski zrealizowa\u0142 sw\u00f3j spos\u00f3b uj\u0119cia Erosa, kt\u00f3ry jako jedna z czterech greckich przejaw\u00f3w mi\u0142o\u015bci, podnosi sam\u0105 cielesno\u015b\u0107, czy raczej wprowadza j\u0105 na wy\u017csze pi\u0119tra \u015bwiadomo\u015bci. Nikt wcze\u015bniej w malarstwie nowoczesnym nie podj\u0105\u0142 si\u0119 takiego zabiegu w dziedzinie aktu, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym do wielop\u0142aszczyznowego do\u015bwiadczenia ikony. <\/p>\n\n\n\n Nieustaj\u0105ca fascynacja Nowosielskiego kobiet\u0105, uduchowieniem jej cielesno\u015bci, daj\u0105cym mo\u017cliwo\u015b\u0107 po\u0142\u0105czenia w jednym odwiecznego konfliktu sacrum i profanum, uzewn\u0119trzni\u0142a si\u0119 w tym czasie jeszcze inn\u0105 ods\u0142on\u0105 \u2013 seri\u0105 prac pokrewn\u0105 pla\u017com, zatytu\u0142owan\u0105 Porwanie Europy i Dziewczyny na statku. Europa \u2013 fenicka ksi\u0119\u017cniczka, c\u00f3rka Mediterraneum i matka pierwszych Europejczyk\u00f3w, daj\u0105ca pocz\u0105tek naszemu kontynentowi, zagin\u0119\u0142a bezpowrotnie. Na pr\u00f3\u017cno szukano jej wsz\u0119dzie i do dzisiaj nie odnaleziono. Nie znaczy to jednak, \u017ce zaprzestano poszukiwa\u0144. Pr\u00f3by jej odnalezienia podejmowali si\u0119 r\u00f3\u017cni arty\u015bci \u2013 poeci, malarze i ka\u017cdy z nich robi\u0142 to na sw\u00f3j spos\u00f3b. Jerzy Nowosielski szuka\u0142 zagubionej Europy na wsp\u00f3\u0142czesnych mu promach, kt\u00f3re, jak kiedy\u015b antyczne okr\u0119ty, uwozi\u0142y w nieznane i porywa\u0142y dziewcz\u0119ta za wielk\u0105 wod\u0119. Dziewczyny na tych promach to powsta\u0142e z po\u0142\u0105czenia fragment\u00f3w ducha i materii wyd\u0142u\u017cone, troch\u0119 bezosobowe korpusy bez twarzy. To kobiety idealne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym artysta udowadnia\u0142, \u017ce koegzystencja grzechu i bosko\u015bci czyni akt kompletnym, bo nie da si\u0119 przedstawi\u0107 walor\u00f3w zmys\u0142owych, je\u015bli po drodze zagubi si\u0119 element wielkiego po\u017c\u0105dania. Patrz\u0105c na Europ\u0119 Nowosielskiego, wchodzimy w jego pok\u0142ady \u015bwiadomo\u015bci, jeste\u015bmy towarzyszami podr\u00f3\u017cy w g\u0142\u0105b malarskiej wyobra\u017ani, kt\u00f3ra wyra\u017anie kultywuje obraz kobiecego cia\u0142a i adoruje jego kszta\u0142ty, przenosz\u0105c go tym samym w inny wymiar. <\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki jego nieomal mistycznym aktom, dane nam jest pozna\u0107 go jako czciciela kobiet, wyznawc\u0119 w\u0142asnej religii, oddaj\u0105cego jednocze\u015bnie pok\u0142on Sofii niebieskiej i Sofii upad\u0142ej. Ta erotycznie uduchowiona strona jego sztuki, prowadzi nasze my\u015bli znacznie dalej, bo do postaci Eklezji \u2013 symbolu Ko\u015bcio\u0142a, obrazowanego w ikonografii bizanty\u0144skiej w\u0142a\u015bnie pod postaci\u0105 kobiety. A id\u0105c w \u015blad za W\u0142odzimierzem So\u0142owiowem, cytowanym cz\u0119sto przez malarza, mo\u017cna nawet zobaczy\u0107 w niej ub\u00f3stwian\u0105 Bogini\u0119 \u201e… poniewa\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 w swoich czterech postaciach (Eros \u2013 Filija \u2013 Agape \u2013 Stergetron) jest boska \u2013 poniewa\u017c B\u00f3g jest mi\u0142o\u015bci\u0105, sztuka ludzka zajmuje si\u0119 przede wszystkim mi\u0142o\u015bci\u0105, bo to jest w\u0142a\u015bciwie jedyny przedmiot prawdziwej, powa\u017cnej ludzkiej ciekawo\u015bci, ludzkich zainteresowa\u0144 i ludzkiej t\u0119sknoty\u201d5<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W charakterze wspomnie\u0144 i powrot\u00f3w w obrazach do osobistych fascynacji pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Murzynki na pla\u017cy, Pla\u017ce tybeta\u0144skie i Wspomnienia z Egiptu. Czarnosk\u00f3re Koptyjki z kompozycji obraz\u00f3w lat osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych s\u0105 chyba najbardziej syntetycznym uj\u0119ciem aktu, jaki Nowosielski kiedykolwiek stworzy\u0142. To prawie kobiety-emblematy bez twarzy i r\u0105k, majestatycznie siedz\u0105ce w turbanach na pla\u017cach, ze stopami owini\u0119tymi bia\u0142ym r\u0119cznikiem. Za nimi rozpo\u015bciera si\u0119 niebo i niewielki pas morza na horyzoncie. Ich czarne, p\u0142askie cia\u0142a s\u0105 teraz umown\u0105 transpozycj\u0105 figuracji, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142 zostaje celowo pomini\u0119ty, bo wydaje si\u0119 ju\u017c by\u0107 zbyteczny czy wr\u0119cz przeszkadzaj\u0105cy. Cia\u0142a te prezentuj\u0105 metafizyczny idea\u0142 kobiety, stworzony przez artyst\u0119 wzorzec pi\u0119kna, w kt\u00f3rym pogodzone zosta\u0142y elementy cielesno\u015bci cia\u0142a realnego (z jego erotyzmem) z cia\u0142em wysoce subtelnym, kt\u00f3ry odwo\u0142uje si\u0119 do cia\u0142a w postaci zbawionej. <\/p>\n\n\n\n Akty na p\u00f3\u017anych pla\u017cach Nowosielskiego coraz wyra\u017aniej smuklej\u0105 i wyd\u0142u\u017caj\u0105 si\u0119, ale pomimo takiego traktowania, kt\u00f3re z za\u0142o\u017cenia ma odrealni\u0107 sylwetk\u0119, nie trac\u0105 nic ze swojej pikanterii. W du\u017cej mierze dzieje si\u0119 tak za spraw\u0105 koloru, najcz\u0119\u015bciej ostrego r\u00f3\u017cu, pomara\u0144czu lub czerwieni. Obowi\u0105zuj\u0105ce od wielu lat u artysty scalanie wizerunku kobiecego przybra\u0142o w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych skrajn\u0105 posta\u0107, a syntetyczne traktowanie p\u0142aszczyzny malarskiej i coraz wi\u0119ksza oszcz\u0119dno\u015b\u0107 sta\u0142y si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105ce. Spalone od s\u0142o\u0144ca, br\u0105zowe dziewczyny z wielkiej kompozycji basenowej z 1998 roku, namalowanej do prywatnej rezydencji w Warszawie, przyjmuj\u0105 form\u0119 plastycznych figur, przybieraj\u0105cych statyczne pozy. Grupowa kompozycja jest tak naprawd\u0119 wielowariantowym przedstawieniem tej samej postaci w r\u00f3\u017cnych ods\u0142onach. Ca\u0142o\u015bci dope\u0142niaj\u0105 trzy poziome pasy: rozpalonego s\u0142o\u0144cem pomara\u0144czowego piasku, ciemnoniebieskiego morza i bia\u0142o-pomara\u0144czowego nieba. Jest to jeden z ostatnich obraz\u00f3w jakie namalowa\u0142 Nowosielski. <\/p>\n\n\n\n Wszystkie te wymy\u015blone i zapami\u0119tane z urlop\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskie pla\u017ce Grecji, W\u0142och czy Hiszpanii na zawsze pozostan\u0105 intryguj\u0105cym tematem jego malarstwa. Powracaj\u0105c do nich przez wiele lat, Jerzy Nowosielski stworzy\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny, oryginalny pejza\u017c Morza \u015ar\u00f3dziemnego, kt\u00f3ry w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b przybra\u0142 wygl\u0105d mistycznych i tajemniczych krajobraz\u00f3w z kobietami \u2013 kusz\u0105cych nas i fascynuj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n *Andrzej Szczepaniak, kurator i historyk sztuki. Mieszka i pracuje w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n 1<\/sup>. Nowosielski + malarstwo i erotyka<\/em>, rozmawia\u0142y: Tatiana Oppersdorff i Iwona Sabat, [w:] \u201eKrakowski Kurier Konferencyjny. Plastyka I\u201d, Krak\u00f3w, czerwiec 1991, s. 2-4.<\/p>\n\n\n\n 2<\/sup>. Kartka Z. Nowosielskiej do W. T. R\u00f3\u017cewicz\u00f3w z 20 wrze\u015bnia 1979; Malia, Kreta.<\/p>\n\n\n\n 3<\/sup>. Zbigniew Podg\u00f3rzec, Wok\u00f3\u0142 ikony. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim<\/em>, Warszawa 1985, s. 194.<\/p>\n\n\n\n 4<\/sup>. Nowosielski + malarstwo i erotyka<\/em>, rozmawia\u0142y: Tatiana Oppersdorff i Iwona Sabat, [w:] Krakowski Kurier Konferencyjny. Plastyka I\u201d, op. cit., s. 3.<\/p>\n\n\n\n 5<\/sup>. Jerzy Nowosielski, Eros przeciwko pornografii,<\/em> [w:] Ars erotica, [katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie], Warszawa 1994, s. 16.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Andrzej Szczepaniak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[120],"class_list":["post-11902","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jerzy_nowosielski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11902","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11902"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11902\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11929,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11902\/revisions\/11929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11902"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11902"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11902"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/1958-11.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/1958-01_300.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/tyej.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n