{"id":11681,"date":"2015-03-04T14:00:00","date_gmt":"2015-03-04T14:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=11681"},"modified":"2022-06-15T13:40:26","modified_gmt":"2022-06-15T13:40:26","slug":"sztuka-zdeponowana-w-beeskow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/sztuka-zdeponowana-w-beeskow\/","title":{"rendered":"Sztuka zdeponowana w Beeskow"},"content":{"rendered":"\n

Sztuka i polityka<\/p>\n\n\n\n

W minionym stuleciu kulturze niemieckiej zadane zosta\u0142y dwa ciosy: pierwszy wymierzyli nazi\u015bci, drugi przyni\u00f3s\u0142 ze sob\u0105 socrealizm. Spad\u0142y one na sztuk\u0119 o charakterze eksperymentalnym, w kt\u00f3rej forma przewa\u017ca\u0142a nad tre\u015bci\u0105. Pod uderzeniem nazist\u00f3w ugi\u0105\u0142 si\u0119 Bauhaus (1919-1933) \u2013 szko\u0142a sztuki i archi-tektury, w kt\u00f3rej zaakceptowano tendencje konstruktywistyczne, a jej pionierski program wyznaczy\u0142 nowatorskie rozwi\u0105zania w zakresie budownictwa, designu, typografii, reklamy, fotografii. O stratach, jakie Niemcy w\u00f3wczas ponie\u015bli, \u015bwiadcz\u0105 sukcesy idei Bauhausu, kt\u00f3re, przeszczepione przez jego profesor\u00f3w (Josef Albers, Moholy-Nagy) na grunt ameryka\u0144ski, zosta\u0142y nie tylko entuzjastycznie przyj\u0119te, ale przyczyni\u0142y si\u0119 do rozkwitu tamtejszej my\u015bli estetycznej. Pod lup\u0105 demagog\u00f3w III Rzeszy, dzia\u0142aj\u0105cych pod przewodnictwem Josepha Goebbelsa, ministra propagandy i informacji, znalaz\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas \u2013 obok prac z kr\u0119gu Bauhausu \u2013 dzie\u0142a przynale\u017cne do nurt\u00f3w ekspresjonistycznych, dadaizmu czy Nowej Rzeczowo\u015bci. Ponad sze\u015b\u0107set przyk\u0142ad\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci \u201ewynaturzonej\u201d, zarekwirowanych z kolekcji publicznych, wystawiono na monachijskim pokazie \u201esztuki zdegenerowanej\u201d (Entartete Kunst) w 1937 roku. Manifestacja oczyszczenia sztuki germa\u0144skiej z wytwor\u00f3w cechuj\u0105cych si\u0119 \u201eniezdrowym wygl\u0105dem, zniekszta\u0142ceniem czy deformacj\u0105\u201d mia\u0142a na celu nie tylko pot\u0119pienie eksponowanych dzie\u0142, ale r\u00f3wnie\u017c przekonanie niemieckiego narodu do nowych wzorc\u00f3w realizmu, odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do \u201ezdrowej\u201d stylistyki klasycznego pi\u0119kna. Na list\u0119 prohibit\u00f3w trafi\u0142y dzie\u0142a, kt\u00f3rych j\u0119zyk form, nie przemawia\u0142 \u2013 jak uznano \u2013 do szerszych kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa. Znamienne, \u017ce r\u00f3wnolegle z objazdow\u0105 wystaw\u0105 \u201esztuki zdegenerowanej\u201d w Niemczech, w Zwi\u0105zku Radzieckim rozprawiano si\u0119 z dzie\u0142ami tamtejszej awangardy, promuj\u0105c socrealizm jako jedyny godny na\u015bladowania kierunek w sztuce. Nikt jeszcze wtedy nie przypuszcza\u0142, \u017ce ten system preferencji plastycznych, b\u0119d\u0105cy pochodn\u0105 ideologii radzieckiej, zaw\u0142adnie \u2013 w ramach rozlicze\u0144 z faszyzmem \u2013 znaczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Europy. Sztuk\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 produktem pa\u0144stwa stalinowskiego, podporz\u0105dkowan\u0105 racjom politycznym, obowi\u0105zywa\u0142y: pozytywny wyd\u017awi\u0119k, komunikatywno\u015b\u0107, typowo\u015b\u0107, zaanga\u017cowanie spo\u0142eczne i agitacyjno\u015b\u0107. Domagano si\u0119 ponadto eksponowania w\u0105tk\u00f3w narodowo-ludowych, mimetyzmu wizerunkowego, wierno\u015bci akademickiej stylistyce, a nade wszystko gloryfikacji rewolucyjnych przemian. Tak wytyczony kanon sztuk plastycznych sta\u0142 si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cy w pa\u0144stwach, kt\u00f3re po konferencji w Ja\u0142cie znalaz\u0142y si\u0119 w orbicie wp\u0142yw\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142a si\u0119 jedna trzecia terytorium Niemiec, gdzie zn\u00f3w \u2013 jak przed wojn\u0105 \u2013 program partii narzuci\u0142 prymat tre\u015bci, a poszukiwania formalne zosta\u0142y zakazane jako przejaw kosmopolitycznych obci\u0105\u017ce\u0144. Sztuka w tych warunkach zosta\u0142a odci\u0119ta od wszelkich zwi\u0105zk\u00f3w z kultur\u0105 zachodni\u0105 i skazana na izolacj\u0119. By\u0142o to kolejne t\u0105pni\u0119cie w posadach sztuk wizualnych na terytorium \u00f3wczesnej NRD, kt\u00f3rego skutki dawa\u0142y si\u0119 odczu\u0107 do ko\u0144ca trwania tego uformowanego na mocy politycznych postanowie\u0144 pa\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n

Zastanawiaj\u0105 powody, dla kt\u00f3rych socrealizm tak trwale przyj\u0105\u0142 si\u0119 w Niemczech Wschodnich, co zaowocowa\u0142o nie tylko produkcj\u0105 artystyczn\u0105, ale przerodzi\u0142o si\u0119 w szeroki dyskurs na temat obrazowania nowej \u2013 dziej\u0105cej si\u0119 aktualnie \u2013 rzeczywisto\u015bci. Piotr Piotrowski pocz\u0105tkowy okres asymilacji programu artystycznego narzuconego przez ZSRR postrzega w kategoriach kryzysu powojennego, spowodowanego \u201espustoszeniem psychologicznym\u201d, upokorzeniem i traumatycznym do\u015bwiadczeniem1<\/sup>. Socrealizm proponowa\u0142 pewnego rodzaju ukojenie, \u0142agodzi\u0142 wewn\u0119trzne rozdarcie, przywraca\u0142 r\u00f3wnowag\u0119 i podsuwa\u0142 proste rozwi\u0105zania, daj\u0105ce odp\u00f3r urazom zadanym przez dzia\u0142ania wojenne2<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Irena R\u00fcther-Rabinowicz, “Laureat Nagrody Narodowej Erich Wirth uczy szybkiej obr\u00f3bki skrawaniem”, olej na p\u0142\u00f3tnie, 1951, 98 x 118 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W NRD do\u0142\u0105czy\u0142a do tego potrzeba kreacji nowego modelu cz\u0142owieka, kt\u00f3ry, odcinaj\u0105c si\u0119 od niszcz\u0105cej doktryny faszyzmu, pragn\u0105\u0142 budowa\u0107 sw\u00f3j \u015bwiat na ideologicznych postulatach r\u00f3wno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. Komuni\u015bci niemieccy, korzystaj\u0105c ze swej ugruntowanej pozycji si\u0119gaj\u0105cej czas\u00f3w mi\u0119dzywojnia, ch\u0119tnie pos\u0142ugiwali si\u0119 argumentacj\u0105 aksjologiczn\u0105, promuj\u0105c antyfaszystowsk\u0105 postaw\u0119 jako mit fundatorski nowego pa\u0144stwa3<\/sup>. Tak pojmowana retoryka, odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do hase\u0142 demokracji i humanizmu, w rzeczywisto\u015bci by\u0142a projektem zaradczym na objawy niemieckiego ska\u017cenia duchowego. Socrealizm mia\u0142 pom\u00f3c w jego przezwyci\u0119\u017ceniu i doda\u0107 afirmatywnego zabarwienia \u015bwiatu na nowo scalonemu po wojennej katastrofie4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Keinz-Karl Kummer, “Nadzoruj\u0105ca produkcj\u0119 ta\u015bmow\u0105: RS 1000”, olej na p\u0142ycie pil\u015bniowej, 1960, 130 x 96 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W miar\u0119 up\u0142ywu lat koloryt zaistnia\u0142ych zmian traci\u0142 na intensywno\u015bci, przeradzaj\u0105c si\u0119 w zw\u0105tpienie, smutek, osamotnienie. Ten melan\u017c nastroj\u00f3w podzielonego narodu, motywowanego do rywalizacji ze swoim gorszym i zdemoralizowanym alter ego po drugiej stronie granicy, przek\u0142ada\u0142 si\u0119 na j\u0119zyk sztuki znaczonej rozczarowaniem, utrat\u0105 wiary przyprawionej nut\u0105 goryczy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Walter Womacka, bez tytu\u0142u (Dziewczyna w czerwonej chustce), litografia, 1957, 50,3 x 70,2 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR, \u00a9 VG Bild-Kunst, Bonn 2015<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sztuka powsta\u0142a w zamkni\u0119ciu<\/p>\n\n\n\n

Beeskow to niewielka o\u015bmiotysi\u0119czna miejscowo\u015b\u0107 nad Sprew\u0105, po\u0142o\u017cona w pobli\u017cu Frankfurtu nad Odr\u0105. Opr\u00f3cz okaza\u0142ego gotyckiego ko\u015bcio\u0142a St.-Marien-Kirche do \u015bwiadectw przesz\u0142o\u015bci nale\u017cy tu zamek, kt\u00f3rego dzieje si\u0119gaj\u0105 g\u0142\u0119bokiego \u015bredniowiecza. Ta najstarsza z zachowanych w miasteczku budowli jest miejscem gromadzenia, przechowywania, dokumentacji oraz upowszechniania \u2013 licz\u0105cych 23 tysi\u0105ce obiekt\u00f3w \u2013 zbior\u00f3w sztuki, kt\u00f3re do 1989 roku stanowi\u0142y mienie partii i instytucji publicznych by\u0142ej NRD. Polskiemu odbiorcy takie skupienie w jednym miejscu wytwor\u00f3w artystycznych, przynale\u017cnych do kanonu sztuki system\u00f3w totalitarnych, przywodzi na my\u015bl rodzim\u0105 kolekcj\u0119 socrealizmu, usytuowan\u0105 w powozowni Muzeum Zamoyskich w Koz\u0142\u00f3wce. Oba zbiory \u0142\u0105czy pokrewno\u015b\u0107 form i poruszanych temat\u00f3w, r\u00f3\u017cni za\u015b cezura czasowa. W Polsce realizm socjalistyczny zamkn\u0105\u0142 si\u0119 w latach 1949-1955. Odzyskana po tym okresie wolno\u015b\u0107 wypowiedzi, umo\u017cliwiaj\u0105ca tw\u00f3rcom w\u0142\u0105czenie si\u0119 w nurt sztuki \u015bwiatowej, pozwoli\u0142a na dystans do niechlubnej przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra \u2013 z dzisiejszej perspektywy \u2013 jawi si\u0119 nam jako swoista fanaberia \u00f3wczesnych w\u0142adz. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Obrot\u00f3w (?), “Rybacy”, tusz na tekturze, niedatowany, 57 x 70 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Z niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119ksz\u0105 spu\u015bcizn\u0105 epoki komunizmu mierz\u0105 si\u0119 niemieccy historycy sztuki, pr\u00f3buj\u0105c \u2013 przy u\u017cyciu nowych kryteri\u00f3w \u2013 podda\u0107 analizie ten szczeg\u00f3lny czas, rozpatruj\u0105c go od inicjacji NRD w 1949 roku, a\u017c do jej upadku w roku 1990.<\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0142a zgromadzone w specjalnie przebudowanym spichrzu w Beeskow powsta\u0142y w znacznej mierze na zam\u00f3wienie partii i organizacji masowych, co od pocz\u0105tku pozbawia\u0142o je walor\u00f3w indywidualizmu, osobistego rysu. Przewa\u017caj\u0105 tu kanoniczne prace w typie portret\u00f3w przyw\u00f3dc\u00f3w rewolucyjnych, dzia\u0142aczy partyjnych i przodownik\u00f3w pracy, instrukta\u017cowe p\u0142\u00f3tna promuj\u0105ce radzieckie wzorce gospodarki i zwi\u0105zanego z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142zawodnictwa. Nie brakuje malarskich realizacji nawi\u0105zuj\u0105cych do internacjonalistycznych hase\u0142 przyja\u017ani i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy narodami, jak r\u00f3wnie\u017c opracowa\u0144 podsuwaj\u0105cych gotowy model socjalistycznej rodziny. W kobiecie upatruje si\u0119 heroin\u0119 wykonywanego zawodu, przydaj\u0105c jej cz\u0119sto androginiczny wizerunek, by innym razem ubra\u0107 j\u0105 w kostium westalki strzeg\u0105cej ciep\u0142a domowego ogniska. Ci z autor\u00f3w, kt\u00f3rym doskwiera\u0142 polityczny kontekst, wchodzili w przestrze\u0144 bardziej neutraln\u0105, przybieraj\u0105c postaw\u0119 kontynuator\u00f3w odwiecznych temat\u00f3w, takich jak pejza\u017c czy martwa natura. W przeci\u0105gu czterech dekad ka\u017cdy z tych w\u0105tk\u00f3w ewoluowa\u0142, staj\u0105c si\u0119 \u017cywym refleksem kondycji spo\u0142ecze\u0144stwa Niemiec Wschodnich. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Gerhard F\u00fcsser<\/em>, “Dla pokoju na \u015bwiecie”, olej na p\u0142ycie pil\u015bniowej, 1963 (?), 115 x 100 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1960 roku, 33-letni w\u00f3wczas Wolfgang Mattheuer (1927-2004) namalowa\u0142 rozleg\u0142y, pag\u00f3rkowaty krajobraz o dalekim horyzoncie, ujawniaj\u0105cy zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 gam\u0119 zieleni, zr\u00f3wnowa\u017conych ugrow\u0105 smug\u0105 drogi, po kt\u00f3rej przemieszcza si\u0119 kultowy trabant. Ten pogodny, niewielkich rozmiar\u00f3w utw\u00f3r, ujawnia warto\u015bci pikturalne, kt\u00f3re uczyni\u0142y z jego autora lidera tamtejszej sceny plastycznej. <\/p>\n\n\n\n

Z precyzj\u0105 o geometrycznym rysie tworzy\u0142 weduty Oskar-Erich Stephan (1919-1989), kt\u00f3ry dbaj\u0105c o wierno\u015b\u0107 detalu, wspomagaj\u0105c si\u0119 konturem, uzyskiwa\u0142 nastr\u00f3j pewnej sztywno\u015bci dominuj\u0105cej w jego miejskich widokach. Swe p\u0142\u00f3tna dedykowa\u0142 fragmentom Berlina, ale te\u017c z wielkim poszanowaniem szczeg\u00f3\u0142u, przedstawi\u0142 moskiewski Czerwony Plac.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Sybille Bergemann, “Sellin\u2013Morze Ba\u0142tyckie”, fotografia, 1981, 24,5 x 17 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ciekaw\u0105 pr\u00f3b\u0105 wykreowania j\u0119zykiem sztuki nowego kolektywnego stylu pracy by\u0142 temat brygady pracy socjalistycznej. M\u0142ode ogrodniczki przesadzaj\u0105ce kwiaty w doniczkach (Susanne Kandt-Horn, 1966), grupa budowniczych prezentuj\u0105ca si\u0119 w strojach roboczych (Bernhard Franke, 1973), czy brygada prowadz\u0105ca prace na najwy\u017cszym poziomie rusztowa\u0144 okalaj\u0105cych wie\u017c\u0119 katedry gotyckiej (Heinrich Apel, 1961) zdradzaj\u0105 poszerzone spektrum rozwi\u0105za\u0144 kompozycyjnych i malarskiej interpretacji. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Horst Bahr, “Robotnica w elektrowni”, olej na desce, 1963, 75 x 59 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR, \u00a9 Ruth Bahr, 2015<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W latach osiemdziesi\u0105tych arty\u015bci przeczuwaj\u0105c \u201ezadyszk\u0119\u201d wyczerpuj\u0105cego si\u0119 systemu, odwa\u017cniej si\u0119gali po symbolik\u0119 daj\u0105c\u0105 upust ich emocjom i rozbudzonym oczekiwaniom zmian. Przedstawiali pejza\u017c, kt\u00f3rego zarys majaczy\u0142 za tafl\u0105 st\u0142uczonej \u2013 o poszarpanym konturze \u2013 szyby (Kraft, 1988). Martwe natury komponowali ze zmi\u0119tych egzemplarzy radzieckiego dziennika \u201ePrawda\u201d, k\u0142ad\u0105c obok nie\u017cywe \u2013 wzmagaj\u0105ce intensywno\u015b\u0107 przekazu \u2013 ryby (symbol odej\u015bcia i milczenia?). Innym razem na p\u0142aszczy\u017anie p\u0142\u00f3tna otwierali paczk\u0119 z Ojczyzny (Post aus der Heimat) z owocami po\u0142udniowymi i odr\u0119cznie skre\u015blonym listem, a za oknem domalowywali t\u0119cz\u0119, jako zwiastun niespodzianki, nowiny, nadziei i odrodzenia (Klaus-Dieter Locke, 1983-1986). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Susanne Kandt-Horn, “M\u0142ode ogrodniczki I”, technika mieszana, p\u0142yta pil\u015bniowa, 1966, 88 x 98 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ludzie w NRD chcieli dobrze i modnie wygl\u0105da\u0107, czego przyk\u0142adem jest obraz (Junges Paar) M\u0142oda para autorstwa Norberta Wagenbretta (ur. 1954), datowany na 1985 rok. Jego bohaterka prezentuje ondulowane blond w\u0142osy, starannie dobran\u0105 bi\u017cuteri\u0119, jej czerwony manicure koresponduje nie tylko z barw\u0105 kolczyk\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c z kolorem karminowych spodni noszonych przez jej partnera. Christian Petzold, re\u017cyser studyjnego filmu Barbara (2012), odnosz\u0105cego si\u0119 do reali\u00f3w enerdowskiego \u017cycia, podkre\u015bla, \u017ce kobiety tamtego systemu \u2013 mimo ogranicze\u0144 natury ekonomicznej \u2013 nosi\u0142y si\u0119 ze sznytem, same szy\u0142y, projekty swoich ubra\u0144 czerpi\u0105c z filmowych r\u00f3l Romy Schneider5<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Tytu\u0142owa i up-to-date ubrana M\u0142odzie\u017c (Jugend, 1987) z obrazu J\u00f6rga Jantke (ur. 1952), namalowana w stylu fotograficznego realizmu, w tanecznym rytmie przechodz\u0105c przez drzwi, dokonuje symbolicznego przekroczenia progu w now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ingeburg Knaack, “Rodzina z motocyklem”, olej na p\u0142ycie, pil\u015bniowej, 1974, 79 x 60 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Thomas Ziegler (ur. 1947), absolwent Hochschule f\u00fcr Grafik und Buchkunst (Wy\u017cszej Szko\u0142y Grafiki i Sztuki Ksi\u0105\u017cki) w Lipsku, z upodobaniem malowa\u0142 \u017co\u0142nierzy radzieckich. Podczas gdy dwa jego portrety \u2013 Saszy i Jury \u2013 pochodz\u0105ce z 1981 i 1982 roku, wpisuj\u0105 si\u0119 jeszcze w kanon werystycznego uj\u0119cia, tak o pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniejsza wersja tematu zdradza odwag\u0119 malarza \u015bwiadomego has\u0142a g\u0142asnost (jawno\u015b\u0107) gorbaczowowskiej pieriestrojki.<\/p>\n\n\n\n

Z tej samej co Wagenbrett i Ziegler \u2013 tzw. lipskiej szko\u0142y malarstwa \u2013 wywodzi si\u0119 Neo Rauch (ur. 1960), zaliczany dzisiaj do najwybitniejszych jej przed-stawicieli. Prezentowana w 2011 roku w Zach\u0119cie Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie wystawa prac tego autora obj\u0119\u0142a 30 p\u0142\u00f3cien powsta\u0142ych w latach 1993-2011. Obraz Skrzy\u017cowanie (Die Kreuzung) z 1984 roku jest utworem m\u0142odego, zaledwie 24-letniego malarza, kt\u00f3ry ju\u017c wtedy ujawnia\u0142 typow\u0105 dla swojej sztuki sk\u0142onno\u015b\u0107 do surrealistycznej poetyki. Towarzysz\u0105ce tej pracy napi\u0119cie przywodzi na my\u015bl podsk\u00f3rnie wyczuwaln\u0105 obecno\u015b\u0107 systemu panoptycznej kontroli. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kurt Hermann-K\u00fc<\/em>hn, “Brygada nowego \u017cycia”, olej na p\u0142ycie pil\u015bniowej, 1967, 93 x 118 cm, Kunstarchiv Beeskow \u2013 Archivierte Saamlung von Kunst aut der DDR<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Grafika w NRD cieszy\u0142a si\u0119 powszechnym uznaniem i popularno\u015bci\u0105. Szeroka dost\u0119pno\u015b\u0107 pras drukarskich, w tym prywatnych, dawa\u0142a poczucie wi\u0119kszej przestrzeni artystycznej, sprzyja\u0142a swobodniejszej formie wypowiedzi. Jednym z najciekawszych grafik\u00f3w jest Uwe Pfeifer (ur. 1947), kt\u00f3rego prace z lat osiemdziesi\u0105tych, wykonane w technice litografii i akwatinty, zdradzaj\u0105 wp\u0142yw surrealizmu i tak\u0105\u017c proweniencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Zawarto\u015b\u0107 magazynu rze\u017aby w Beeskow na pierwszy rzut oka przywo\u0142uje na pami\u0119\u0107 prac\u0119 dyplomow\u0105 Portret totalny Karola Marksa Krzysztofa Bednarskiego, kt\u00f3r\u0105 artysta obroni\u0142 na Wydziale Rze\u017aby warszawskiej ASP w 1978 roku. Jej realizacja polega\u0142a na wielokrotnym powt\u00f3rzeniu g\u0142owy autora ideologii marksizmu, kt\u00f3ra nosz\u0105c cechy multipli rze\u017abiarskich, by\u0142a przewrotn\u0105 zarazem ripost\u0105 na postulat tworzenia sztuki zaanga\u017cowanej. Magazynowa przestrze\u0144 wype\u0142niona w znacznej cz\u0119\u015bci masow\u0105 produkcj\u0105 g\u0142\u00f3w przyw\u00f3dc\u00f3w socjalistycznej my\u015bli rewolucyjnej, dzia\u0142a jak przestroga na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Sztuka w NRD \u2013 co ujawnia r\u00f3wnie\u017c wystawa w Atlasie Sztuki \u2013 by\u0142a domen\u0105 m\u0119sk\u0105. Mimo r\u00f3wnouprawnienia, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczna kobiet odegra\u0142a rol\u0119 podrz\u0119dn\u0105 i nie zyska\u0142a nale\u017cnego jej uznania w tamtejszej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Refleksja<\/p>\n\n\n\n

Czy tylko taka sztuka, ujawniaj\u0105ca silne implikacje polityczne, rozwija\u0142a si\u0119 w NRD? Odpowied\u017a na tak postawione pytanie przynosi recenzja pi\u00f3ra Bo\u017ceny Kowalskiej, dotycz\u0105ca wystawy Sztuka NRD, zorganizowanej w okresie letnio-jesiennym 2003 roku w Neue Nationalgalerie w Berlinie6<\/sup>. Kuratorzy pokazu zadbali o to, by \u2013 obok przyk\u0142ad\u00f3w socrealizmu \u2013 ujawnione zosta\u0142y prace, kt\u00f3re niegdy\u015b obj\u0119te zosta\u0142y anatem\u0105 za sw\u0105 niepoprawno\u015b\u0107 formaln\u0105 i kosmo-polityzm. Na wystaw\u0119 trafi\u0142y dzie\u0142a, kt\u00f3re przez lata chowane do szuflad i skrywane za rega\u0142ami pracowni, teraz odkurzone, dumnie mog\u0142y eksponowa\u0107 sw\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107. St\u0105d zaskakiwa\u0142y widz\u00f3w eksponaty przywo\u0142uj\u0105ce nurty od surrealizmu poprzez ekspresjonizm, informel, po abstrakcj\u0119 liryczn\u0105 i geometryczn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0105ca te s\u0142owa, w swojej wieloletniej praktyce zawodowej, sama mia\u0142a sposobno\u015b\u0107 do\u015bwiadcza\u0107 podobnych objawie\u0144. W drugiej po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych Galeria 72 Muzeum Ziemi Che\u0142mskiej w Che\u0142mie, pod artystyczn\u0105 kuratel\u0105 dr Bo\u017ceny Kowalskiej, organizowa\u0142a Mi\u0119dzynarodowe Plenery dla Artyst\u00f3w Pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 J\u0119zykiem Geometrii, kt\u00f3re corocznie odbywa\u0142y si\u0119 w Okunince nad Jeziorem Bia\u0142ym, w pobli\u017cu W\u0142odawy. <\/p>\n\n\n\n

W spotkaniach tych, bli\u017cszych formule forum dyskusyjnego ni\u017c powszechnie rozumianego pleneru, brali udzia\u0142 arty\u015bci, pochodz\u0105cy z obu republik podzielonych Niemiec. Dla tw\u00f3rc\u00f3w tej miary jak Georg Karl Pfahler (1926-2002) ze Stuttgartu czy Karl-Heinz Adler (ur. 1927) i Friedrich Kracht (1925-2007) z Drezna by\u0142a to nie tylko jedyna mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotkania, otwartej rozmowy o sztuce, ale i symbolicznego zjednoczenia obu obszar\u00f3w kreacji artystycznej. <\/p>\n\n\n\n

W kolekcji che\u0142mskiego muzeum skrz\u0119tnie przechowywane s\u0105 dzie\u0142a wspomnianych wy\u017cej autor\u00f3w, kt\u00f3re jawi\u0105 si\u0119 \u017cywym \u015bwiadectwem wolno\u015bci ich my\u015bli i wybor\u00f3w estetycznych. <\/p>\n\n\n\n

Herbert Behrens-Hangeler (1898-1981) \u2012 jeden z abstrakcjonist\u00f3w niemieckich \u2012 sztuk\u0119 dotkni\u0119t\u0105 polityczn\u0105 opresj\u0105 podsumowa\u0142 s\u0142owami: \u201eNazi\u015bci zranili mi r\u0119k\u0119, po wojnie zosta\u0142a mi ona obci\u0119ta\u201d. Pozostaje wiara, \u017ce  spotkania w Polsce pozwala\u0142y tym tw\u00f3rcom na g\u0142\u0119bszy oddech i poszerza\u0142y artystyczn\u0105 przestrze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

1. Piotr Piotrowski, Znaczenia modernizmu. W stron\u0119 historii sztuki polskiej po 1945 roku<\/em>, Pozna\u0144 1999, S. 32.
2. Ibidem.
3. Katarzyna \u015aliwi\u0144ska, Socrealizm w PRL i NRD<\/em>, Pozna\u0144 2006, S. 18.<\/p>\n\n\n\n

4. Ibidem, s. 30.<\/p>\n\n\n\n

5. Piotr Gociek, Niemcy udaj\u0105, \u017ce NRD nie istnia\u0142a\u2026<\/em>, www.wnas.pl\/artykuly\/317-niemcy-uda-ja-ze-nrd-nie-istniala-nasz-wywiad-z-rezyserem-filmu-barbara<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

6. Bo\u017cena Kowalska, Nieznana sztuka NRD<\/em>, [w:] \u201eFormat \u2013 pismo artystyczne\u201d 2004, nr 1-2 (44), s. 46-47.<\/p>\n\n\n\n

*Jagoda Barczy\u0144ska, historyk sztuki, kustosz i kierownik Dzia\u0142u Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej i Galerii 72 Muzeum Ziemi Che\u0142mskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Che\u0142mie. Kuratorka wielu wystaw sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w kraju i za granic\u0105. Komisarz mi\u0119dzynarodowych plener\u00f3w organizowanych w Okunince nad Jeziorem Bia\u0142ym, w Janowcu nad Wis\u0142\u0105, w Che\u0142mie oraz w S\u0142owenii. Mi\u0142o\u015bniczka malarstwa Stanis\u0142awa Koguciuka i rze\u017aby Jana U\u015bcimiaka, kt\u00f3rych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kolekcjonuje, upowszechnia i promuje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jagoda Barczy\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[133],"class_list":["post-11681","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-beeskow"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11681"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11797,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11681\/revisions\/11797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}