fbpx

Bo nie jest światło,
by pod korcem stało

Category: Idem

Tell Jan Kaczmarek that there is no future without dreamers

The film for which Jan received an Oscar was entitled Dreamer. It is noteworthy that Jan Andrzej Paweł Kaczmarek has received numerous other awards, to the extent that it may appear that he has received every possible honor. Awards are always “for something,” for past achievements. One becomes a star “for something”, which in this case is Memory, which means the Future. In this manner, Łódź demonstrated respect and care for the continuity of culture. This is how Łódź remembers. Great creators are our future. For us, Jan Kaczmarek will always be one of them. He is the one who, in the unanimous opinion of the city and ourselves, deserved his own peculiar, seemingly flat star – like a Łódź sidewalk. Last year he celebrated his 70th birthday – he was born in Konin, and grew up in Poznań. He was a citizen of the world by choice. He was a beautiful man and a difficult genius, a fulfilled artist as well. He had to overcome many challenges in his life. He spent a significant part of his life navigating the intricate matter of dreams, scenes, and performances. He was a man perfectly at home in this nebula of meanings. Please convey to Jan Kaczmarek that there is no future without dreamers! Our city is part of a great dream. Both we and this city are here because our predecessors knew how to dream. Jan Kaczmarek has a star in Łódź. In a deeply human sense, Jan is from here. However, Łódź also deserves Jan Kaczmarek’s star. The artist composed music for over seventy films. A constellation comprising of seventy distinct points is regarded  by ancient astrologers as a significant and comprehensive representation of an intriguing human life. Astronomers posit that stars reside in clusters that lack any form of

We count longer than we can remember

We have always been counting. We eagerly count what we will surely never reach. The first monumental Neolithic architectural structures, such as Göbekli Tepe, dating back thousands of years, were based on the astronomical system. Every language we know and can recognise emerged in a world that had long been mastered counting. We count precisely. We have calculated that the last day of December, and therefore the year, is 4 minutes longer than the shortest day. Do you know anyone who cares about this? For thousands of years, the winter solstice between 21 and 22 December in the northern hemisphere has provided clues to the construction of dozens of key sites for ancient communities. For a long time, an architect was someone who could calculate and draw what connected a wall or gate to a star, and, who knows, maybe even to a god. Modernity is intoxicated by its own ability to count instantly, to count everything in order to to get there faster. We call this functionality, pragmatism. It is the foundation, rudimentum, substructio of our everyday lives. For some reason, we are still impressed by the moment when we see with our own eyes how the older way of counting appears with the rising Sun. How rays, pillars, and walls coexist and harmonise for a brief moment, like well-tuned strings. We swallow our saliva, make strong resolutions, send MMS messages to people we have long forgotten. These are important functions of enduring architecture. ___ Karnak at the solstice from the left and right; in the middle: the LSS Społem Hall, from a slightly later period.

In Łódź, a number of seemingly simple phenomena appear to be quite complex

In Łódź, there are numerous legends that attest to the transformative effect that „the city” has had on its habitants. Such change, as a myth, is a convention of remembering the violent social transformations that took place in the great industrial Molochs of urbanisation in the 19th and 20th centuries. It may be because life here can fluctuate considerably. In such conditions, the imagination directly overlaps with violence, agency, desires, dominance, and submission. The concept of the sacrum and fate becomes a poignant, impassively acting force. The industrial machine is as simple and ruthless entity. It is understandable why our analytical minds gravitate towards viewing it as a purely technical factor, one that can be exploited for mass production. However, it is crucial to consider the nuances that matter more: such as its size, speed (number of changes), developing distribution networks, capturing the market, and ultimately profit. It is still common to describe industrial (and post-industrial) cities in terms of sports cars, with numerous technical parameters being considered. Nevertheless, there is a tendency to overlook the instinctive forces and reflexes that are activated by such symbolic specification. It is often said that Jerzy Nowosielski painted (wrote) icons. This is indeed the case. If we analyse the icon as an image, without any preconceptions, and reveal how it is and how it will be it can be considered a “label” that fits what is seen in his works painted in Łódź between 1950 and 1962. Even Łódź can be considered an icon. In more precise terms, the Łódź Museum of Art at the corner of Gdańska and Więckowskiego streets is the location of the only cinematic iconostasis in the world, constructed for the excellent exhibition Nowosielski in Łódź, which took place from 10 October, 2023, to 25 February, 2024. Nowosielski spent

The plethora of strong personalities pushes forward, directly, with one finger, drawing the picture of the situation

In the mid-1950s, when the motif of the hands creating each other appeared in Saul Steinberg’s drawing, newspaper illustrations (the one on the left is from “The New Yorker”) were very simple. Just a line, no halftones, no shading, no nuance. Long ago, when a drawing appeared in a newspaper, it was there to sharpen, emphasise, to draw attention to something. We still like to think of drawings in this way in today’s culture. We like to think of our unnoticed everyday life in the anachronistic way. It reassures us; we rock ourselves (and others) nonchalantly in such a sentimental repetition of gestures, phrases, translations from decades ago, as if in a relaxing, personal armchair. Scientists have already established beyond doubt that the year 2024 is not 1954, or even 1963 (when the first sketches of what we now call the Matrix appeared in the mind of the same Steinberg). It is worth remembering this, even without giving up the relaxing rocking. In 2024, there are incomparably more people who want to draw their own boundaries, their own guiding lines, their own perspectives. It seems to us, the spectators, that we can distinguish brighter and slightly darker visions in this tangle. This is our small role: to observe the full spectrum of clearly detached emotions; from irritation to delight. Even without leaving our deep privacy, we participate in this collective scene, we can be seen in frame number 2024. Let us not believe too much that the final effect depends primarily on the gestures of the main actors, on their dramatic acting: signed, unsigned, crossed out, underlined, erased. Many of them probably believe that they are self-sufficient, like the mutually drawing hands in Steinberg’s drawing, that if they play it well, they will fill the whole frame with themselves. Yes,

Wakacje będą, warto coś zaplanować

Myśleliście ostatnio o błogosławionym Radzimie Gaudentym, bracie przyrodnim św. Wojciecha, a od roku 1000 arcybiskupie gnieźnieńskim? Nie? Warto pomyśleć, szczególnie jak robicie też plany powakacyjne. Wtedy warto jeszcze wspomnieć o św. Kalikście, niewolniku, papieżu, męczenniku z roku 222. Najlepiej objąć ich jedną myślą. Wśród podejmujących ważne decyzje gospodarcze w spółkach Skarbu Państwa upowszechnił się zwyczaj ustalania, czy dana rzecz da się zrobić przed „św. Kalikstem i Gaudentym”, czy też nie.   Coś może być „na rzeczy”, podobno jakieś wybory mają być w czerwcu. A potem, kto to wie? Tylko Święci Pańscy (na pełnym etacie). W samym Centrum, w Brukseli. Centrum zawsze udaje bardziej uporządkowane. W centrum wszyscy pilnie pracują, mają bardzo ważne obowiązki, wypełniają sumiennie powierzone im zadania. A marginesy? To co na obrzeżach, to co na skraju pola widzenia, to co marginalne jest nie do opisania. Na marginesach dzieją się rzeczy przedziwne. Marginesy są jak Dziki Zachód. Nie obowiązuje tam prawo ustalane w stolicach. Przestają działać prawa logiki. Na marginesach spotykają się przedmioty, które pokazują surrealistyczne piękno konwulsyjne.   Co łączy św. Pawła, truskawki, miecz i stokrotki? Ta sama siła, która u Lautréamonta łączy parasol i maszynę do szycia. Spróbujcie otagować taki obrazek tak, żeby AI była w stanie go „zrozumieć”.

It is necessary to determine which of the two possibilities is more probable

The two possibilities are as follows: either the algorithm is responsible for all the changes to the original, or the content of the altered speech was crafted by a human. This scene is a tribute to the art of rhetoric (Ars rhetorica). The scene depicts the genesis (out of nothing) of a cult, fanaticism, and a surge of imagined unity (ein Volk, ein Reich, ein Führer), set against a grotesque backdrop of invented signs and rituals. The film The Great Dictator (1940) directed by Chaplin mocks the fetishistic attitude towards “acts of communication,” towards “communication protocols”, without which the order of modernity as we know it would disappear in the blink of an eye. The speech scene of the film Dictator (Adenoid Hynkel, by profession: “a simple Jewish-Tomainian barber” living in the fictional Tomainia) is a case in point. Until 10 May, the year was characterized by relative calm (the Phoney War) following a period of slightly unsettling events somewhere far in the east of Europe. For those who have not yet had an opportunity to view it, it is recommended that they do so during the summer of 2024. The scene to which the link (https://www.facebook.com/share/FpFLjdUPJZzPLSzW/) leads was edited, woven, and displayed by today’s machines and AI algorithms, which we are beginning to fear. As can be seen, we are indeed living at the end of the era of eyewitness facts. Upon initial observation, the scene appears identical the original from 1940. However, the closer examination reveals that the content of the speech has been significantly altered. The rest of the scene is irrelevant; they are merely puppets, listeners adorned with ridiculous badges, and pretenders. Such a puppet court is a common phenomenon surrounding any strong dictator, even in a democratic setting. We have witnessed this phenomenon before and

As is customary at this time of year, 

two months after the distribution of all the Oscar statuettes, after viewing all the requisite cinematic works, it’s worthwhile to examine the biography of engineer Stefan Kudelski. Despite being an exemplar of a man who did not direct, act in, wrote, or compose a single film, yet received two Oscars (and two Emmy awards, often referred to as the “television Oscars”). It’s recommended that one familiarise onerself with the family history, commencing with the grandfather of Stefan Kudelski, Jan Tomasz Kudelski, an architect from Stanisławów. This is the story of the Lviv intelligentsia, which is quite typical of the fate of people with passion and talent, engaged in what they have chosen. People to whom an utterly improbable, unforeseeable grand history suddenly takes everything away, forcing them to flee. The Kudelski family, after a few years, found themselves in the Vichy-controlled area in the south of France. Sixteen-year-old Stefan commenced his education in Switzerland in 1945, later studying at the Polytechnic in Lausanne (However, he was unable to graduate due to his dedication to his passions). His Nagra tape recorders became legendary. The film industry and reporters were captivated by the transistor model, the Nagra III, which was launched in 1957. The Kudelski Group, which has a somewhat unusual name, continues to thrive today, led since 1991 by his son, Andrzej. It might be helpful to read the biographies of individuals, such as Kudelski, who was born on 27 February, 1929. In addition to anniversaries, it is important to read biographies that provide insights beyond the immediacy of current news. A balanced diet is essential for optimal cognitive function during the spring season. Pictured from left to right are: the architect Jan Tomasz Kudelski (1861-1937), grandson Stefan, and a newspaper article reporting on the engineer’s death. The image on the

This could be an important exhibition

From 20th of April to 24th of November,  in the Procuratie Vecchie building on St. Mark’s Square in Venice, the exhibition “In the First Person” by Andrzej Wróblewski can be seen. It is one of the accompanying exhibitions of this year’s Biennale, with Biennale curator Adriano Pedrosa as the inviting party. The exhibition features over sixty works on display come from the collection of Anna and Jerzy Starak, with the Starak Family Foundation, headed by Elżbieta Dzikowska, acting as the main organizer on the Polish side. The exhibition is curated by Anna Muszyńska. The tragically deceased thirty-year-old in 1957 is a key figure in Polish art in the early years after World War II. The strength and simplicity of his very distinctive painting, somewhere halfway between reportage frames and colouristic abstraction, will be noticed in Venice as an important moment in the history of European art. Art struggling to cope with the excess of war images will be placed in context by Wróblewski’s work. Wróblewski will become a figure placing the still rather indistinct outline of war trauma in the biographies of Eastern Europeans. Wróblewski’s paintings will withstand confrontation with the canvases of Francis Bacon. They are equally simple, direct, memorable, and at the same time sufficiently enigmatic. And entirely different, just like our piece of the continent compared to English dilemmas. Wróblewski’s painting keeps pace with existentialism (if not ahead of it) in its subcultural trend of the 1940s and 1950s. And, like French café existentialism, it has moments of clear enchantment with the naive simplicity of the progressive-Marxist fairy tale of the new post-war order. This is a serious asset for the ambitious art market. It is not so much Wróblewski’s biography, but the biography combined with what can be seen in his paintings, that provides ample material

She said she didn’t believe in truth, but she did believe in honesty

She said she believed in tenderness as the most universal language on earth. She said she didn’t believe in God, but she believed in humanity. Any of these statements could be the headline on the biggest portals and newspapers in Europe. None of them will. Anyway, the denomination doesn’t have to be highly exposed, centrally located. That usually turns out to be a bad idea. In her statement after the jury’s verdict was announced, the new European Poet of Freedom Laureate, Monika Herceg from Croatia, casually said a few important things. It is enough that there are competitions like Gdańsk Literary Prize „European Poet of Freedom,” such committees, and somehow, miraculously, they manage to make such precise choices. Remember, strong faith can circle around for years, muttering bon mots in such unremarkable, inconspicuous places as the departments of the Lenin shipyard. It can operate in places completely dominated linguistically by the order of self-assured absurdity, boldly naming everything around it.

Travel? Of course, yes!

May holidays! Our legs carry us on their own. Our journeys are almost always dreamlike. Journeys we imagine without opening our eyes. Blind journeys? The kind that struck Odysseus for trivial reasons and carried him for a decade from one adventure to another, but not towards home. Journeys to places from which few have returned, such as the narcotic land of the Lotus Eaters. Well, with today’s (alleged) level of physical fitness – why not? With good equipment, in good company, we can go anywhere. What’s more, even the shortest of journeys will always require a mind. Even one like Homer’s, a mind that sees nothing. Equipment, company, finances, planning – yes, they are all important for good travel, but they are not enough. It’s hard to define the missing element. Perhaps it is given to those who do not see the obvious, a sensitivity to signs, to very strange, incomprehensible, certainly foreign signs. If we are not afraid of them, if we approach them to try to understand what they mean to us, then another journey begins. Each of us can do this, even barefoot. With our eyes closed. Ingres, who painted the literally huge (386 x 515 cm) Apotheosis of Homer, invented almost like Homer himself. At the same time, he could not neglect thorough preparation, could not risk the criticism that the Apotheosis was badly painted, even if strangely imagined. Hence such detailed studies of Homer’s physicality in the Louvre, a physicality that is not of primary importance for free travel.

La Biennale di Venezia

Ani w sporcie, ani w sztuce nie chodzi głównie o emocje, czy rywalizację. Ani w jednym, ani w drugim przypadku nie potrafimy określić o co chodzi. I dlatego zdarza się, że jeszcze czasem uważnie na coś patrzymy. Forbes (który nie zna się na sztuce, ale jest wpływowy) proponuje następującą trasę po najciekawszych wystawach tegorocznego 60-tego Biennale Weneckiego („Here are 11 of the must-see country pavilions”): https://www.forbes.com/sites/joanneshurvell/2024/04/30/11-of-the-best-country-pavilions-of-the-venice-biennale-2024/?sh=25cd556913e6 1. Great Britain: John Akomfrah,”Listening All Night To The Rain” 2. France: Julien Creuzet, „Attila cataract your source at the feet of the green peaks will end up in the great sea blue abyss we drowned in the tidal tears of the moon” 3. Australia: Archie Moore, „Kith And Kin” 4. United States: Jeffrey Gibson, „the space in which to place me” 5. Japan: Yuko Mohri, „Compose” 6. Malta: Matthew Attard, „I Will Follow The Ship” 7. Benin: Chloé Quenum, Moufouli Bello, Ishola Akpo, Romuald Hazoumè, „Everything Precious Is Fragile” 8. Holy See (Vatican): Bintou Dembélé, Simone Fattal, Claire Fontaine, Sonia Gomes, Corita Kent and Claire Tabouret, Marco Perego, „With My Eyes”AtGiudecca Women’s Detention Home  9. Nigeria: Tunji Adeniyi-Jones, Ndidi Dike, Onyeka Igwe, Toyin Ojih Odutola, Abraham Oghobase, Precious Okoyomon, Yinka Shonibare, Fatimah Tuggar, „Nigeria Imaginary” AtPalazzo Canal 10. Ethiopia: Tesfaye Urgessa, „Predjudice And Belonging” At Palazzo Bollani 11. Portugal: Monica De Miranda, Sonia Vaz Borges, Vania Gala, „Greenhouse” At Palazzo Franchetti Artsy ( który zajmuje się tylko sztuką, ale niekoniecznie jest czytany) proponuje z kolei taki wenecki spacer po najlepszych wystawach: https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-10-best-national-pavilions-60th-venice-biennale 1. United States: Jeffrey Gibson, “the space in which to place me”. Curated by Kathleen Ash Milby and Abigail Winograd, Giardini 2. Estonia: Edith Karlson, “Hora lupi”.Dramaturgy by Eero Epner, Chiesa di Santa Maria delle Penitenti, Cannaregio 3. France: Julien Creuzet, “Attila cataract your source at the feet of the green

Photo of the Year

You have to realize how intense the circulation of new photos and media images is. It is something as powerful as the Gulf Stream, the current that runs between America and Europe. It’s a current that binds these two continents together in an extraordinary way. Better it stays that way. The photo is as it should be. Simple, intense, it’s hard to pretend for long that exoticism, for example, prevents us from seeing what we’re looking at. A photograph by Mohammed Salem, who works for Reuters, won this year’s edition of the World Press Photo. The moment when the jury’s verdict was announced in Amsterdam was itself the scene for a good photo. A cultural institution in a former church interior, in a presbytery, the winning photo in the place of an altarpiece, with concerned officials, bureaucrats, and the press all around. It may seem that the comparison with one of the four versions of Magritte’s painting Les Amants is far-fetched. What links the Gaza photograph with the Surrealist Lovers from 1928? Covered faces, is that not enough? It is an issue as delicate as a warm sea current. The general answer, which helps to see more clearly why such images win, is a very old phrase that describs all life, probably every life: eros kai thanatos / έρως και θάνατος. How many poetry collections, how many watercolor collections have been titled like that, the perfect cliché! Love and death, that’s exactly what it means. Despite the continuous work of the stock exchange, markets, the great AI language models, and the secret laboratories, we all have so little left. For some, it seems, even less. It’s a slightly melodramatic phrase by today’s cool linguistic standards. A note on the melodramatic nature of Magritte’s painting was included in the description on

The madman was invented by Cervantes

A man with a past, financial problems, just an unhappy little grey man, a dusty veteran of Lepanto. He invented someone who fights against a wicked world, who stands up to it, who takes on every giant, a hero straight out of a twentieth-century western, lonely, simple, confident in his assessment of the situation. Why did Daumier, who painted with a single stroke painting the expressive head of the nag in a single stroke, save paint for the head of the horseman? It’s one of the most enigmatic portraits of a true madness. Five years earlier, in 1863, Gustave Doré published his magnificent, detailed illustrations for Cervantes’ novel. The graphic depiction of the moment when a galloping imagination collides with reality was to become a compulsory illustration for both the matriculation examination and the driving test for all category. In Doré’s illustrations, we gaze greedily at the nuanced details. When we look at Daumier’s painting, which could illustrate and comment on any corner of the world with equal skill, it is as if we looking into a morning mirror. It takes a moment before we sleepily realise what we are seeing. The world and the hero traversing it are like two drops of colour, one careless smear of ochre. Again,  before dusk, we will have to struggle to distinguish ourselves even a little from the background. Honoré Victorin Daumier, Don Quijote and Sancho Panza, 51 × 32 cm, Neue Pinakothek, Munich

Wszystko da się prosto uporządkować

Chyba tylko „ci od architektury”, no, dzisiaj może jeszcze ci od SRE (Site Reliability Engineering) oraz niezmordowani site admini nadal w to wierzą.  Jak po sznurku, jak przy linijce, jak w tabelce albo sylabusie, punkt po punkcie.  Obrazy rzeczywistości, nawet te absolutnie nieruchome, doskonale znane, oglądane od tysięcy lat wyglądają na mocno poplątane. Drugą skrajnością są mistrzowie nawijki i żywego słowa, którym jest wszytko jedno o czym trajlują – liczy się intensywność, bit i flow. Wątek i sens to dla nich pojęcia archaiczne wprost z XIX-wiecznego tkackiego krosna, nie mające nic wspólnego z aktualnym przekazem i obrazem. Jeśli lubicie zagadki nielogiczne popatrzcie bez pośpiechu na relief ustawiony przy zachodniej ścianie kaplicy Grobu Świętego przy południowej nawie kościoła św. Cyriaka w Gernrode.  To duży, stary kościół (starszy od chrztu Polski), na początku XII wieku do południowej nawy dodano kaplicę Grobu z mocno poplątaną, fragmentarycznie zachowaną dekoracją, ze śladami licznych zmian pierwotnego programu. Większość analizujących ten obiekt uznaje, że małe postacie w rogach zoomorficznej bordiury to Jan Chrzciciel i Mojżesz. Nie ma zgody co do tego, kim jest postać pomiędzy kolumnami. Postać wychodząca nam naprzeciw z wnętrza grobu. Na wielu stronach znajdziecie dziarską interpretację, że to Maria Magdalena. Dlaczego Mojżesz i Jan „poprzedzający” zmartwychwstałego wskazują akurat na nią?  Nie mamy nawet pewności czy ta postać była tam od początku. Ułożenie jej stóp podpowiada niektórym badaczom, że pierwotnie była to płaskorzeźba planowana jako postać leżąca, nie stojącą. Patrzymy na wykutą w kamieniu zaskakująco realistyczną twarz i nie wiemy nawet do jakiej płci należała (to jeden z najstarszych przykładów problemów z gender iconography). Są tacy, którzy uważają, że może to być św. Metron, któremu poświęcono całą zachodnią część kościoła, inni twierdzą, że to biskup Bernhard von Halberstadt, który w 959 roku brał udział w konsekracji kościoła i klasztoru. Dla wielu ta nadnaturalna postać, jej

Prezentujemy kilka wierszy tegorocznego laureata Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta, Yang Liana

Za ich przekład odpowiada Joanna Krenz. Jak piszą krytycy, poezja Yang Liana łączy zachodnią, modernistyczną wrażliwość z niemal szamańską, chińską tradycją, stając się pomostem między kulturą Zachodu i Wschodu. Bezosobowy śnieg无人称的雪 1. Śnieg suchy pośpieszny naśladujący ludzkie uniesieniezwierzęcy zmierzch i świtśnieg na drobnych łapkach pnie się po gałęziach drzewa delikatny szkielecikszklany szkielecik hartowany w potężnym ogniu śnieg zawsze dotkliwie brzęczy w uszachdługo po tym jak ustanie co może zmarły pamiętać ze śmiercisekretnie rozsypane srebro wewnątrz ciałatysiąc ciężarnych kobiet rodzących w niebiosachzziębnięte sieroty powite bez zezwoleniabladoczerwona drabina ciała   wiedzie na maleńkie poddaszena stryszek białej nocy gdzie przechowuje się zwłoki nie istniejesz to dlatego twoje dni przez cały rok toną w śniegu 2. Na ośnieżonej ziemi od horyzontu do horyzontu ślepcy   nie widząwiersza który umarł w hoteluani doliny w której rozmnaża się złowieszcze światło wszyscy oni pod jednym urwiskiem pozbawiani są cienizmieniają się w zabiedzoną igłę słonecznego zegara w ogrodzieśmiechem obmywają stopy używają zdobnych naczyń misternie skleconych przez martwego ptakana pikniku łapczywie chłepcą czerwoną wodę źródlanąze strumyka wydzielin z ciał ślepców w południe nie widzą turysty z wierszależącego nago na hotelowym łóżkunie trzeba się wcale zapaść   by wniknąć w głąb śnieżnej lawiny 3. Gliniana lampka to twój podarunek dla mrokuprzy dźwięku ocierających się o siebie kropel deszczurodzi się śnieg w twoim imieniuśnieg znaczący twoje ciało tatuażemból uwalnia więzione od lat w kamieniu ptakijeden ptak to jedno słowo   ale ty nie masz słów śnieżyca   to wiszący cmentarz na dachach miastanawet anioły w gniazdach liżą ranyjak złote bestie przycupnęły w dawnych dniachczłowiek co wyszedł na jaw z wody w wodzie musi zniknąćśnieżyca jest muzyką przebrzmiewającą przez śmierćpo codziennej śmierci imieniaodsłaniasz ciało którego człowiek nie może dotknąći każesz się dotykać niebuod śniegu do krwi   muskając każdy z ognistych językóważ do chwili gdy ciemność zwraca nie wiadomo czyj czas 4. Noc jak myśl szaleńca   dobija siędo naszych czaszek   zmusza do konfrontacjiz niebezpiecznym śniegiem nadchodzącym

Let us read Joyce – let us sketch Łódź

Election is about to come up, might there still be a chance to unexpectedly veer off course? Or even break away? Or even stay. And do some good in the city. If the date is to be believed, Maciej Słomczyński penned these three sentences on July 14th, 1969. This sentence opens a short, seven-page text “From the Translator,” concluding the eight hundred and seventeen pages of James Joyce’s Ulysses, in the PIW edition. PPR’s mintage of 40,000 (+200) copies descended like a ghost and powerfully changed the face of “this land”. And Słomczyński’s sentences will remain with us long into the 21st century. “There is a great group of fortunate people in the world who dismiss as obvious nonsense everything they cannot understand at first glance. These people demand from art only the utmost swiftness in duplicating what is closest and best known to them. In short, they demand what they do not have to learn and can grasp without much effort, which in turn would have to lead to the development and refinement of that delicate internal apparatus that serves man to generate emotions.” The first sentence astounds for its prophetic accuracy over half a century ago. By what miracle or whim of imagination could almost the entirety of todays so-called “political class” in the city be so faithfully and laconically described? At the end of the sixties, the concept of “class” as something that describes society was, of course, widespread in communist Poland, but to predict that in half a century’s time something as abstract as the “political class” would coincide (in its own mind) with the “group of lucky ones” is unfathomable. The third sentence is the most distant from our known version of the present day. Słomczyński could not have foreseen that instead of the “delicate

The „tangibility of architecture” is an essential ability

to understand anything in a city. „The tangibility of the concept (of architecture)” is both a crucial characteristic/ability to understand anything and a linguistically sensual turn of phrase that poses its own challenges as well. Language and its rules allow us to write about „intangible concepts.” Is this phrase merely a linguistic expression, lacking a referent, devoid of content existing beyond words? These are the kinds of questions we probably ask ourselves all over Poland – not only in Łódź. And, of course, not only in Łódź they remain unanswered. The most sensible thing to do would be to raise such imaginary problems in „Hunting Club”. Such a Hunting Club has been created in our city by local architects. They set up their hunting boxes under a lamp post (that’s where it’s the darkest), at an abandoned tram stop. And, of course, they immediately became inaudible (invisible). We liked this action very much. Although there’s a good chance that the annoying elusiveness will be recognized and described as simply „not yet caught.” And hunting down, hitting such elusive notions simply requires better night vision, higher maintenance on training, etc. And time is in short supply… Elections! The position of Łódź hunters is shared by those we usually call pragmatic technocrats. Surprisingly, this identification is often used in politics and rather as a positive category. Architects must strongly intuit this. If we carelessly ask not a hunter, but, for example, a sincere existentialist-modernist architect, about the „tangibility of concepts”, we may learn that in addition to abstract „elusiveness,” we sometimes experience – on our own skin – the touch of concepts (even those seemingly abstract ones). „Touch” is a polite and subdued word. We sometimes experience the crushing touch of concepts. And surprisingly different concepts from Justice, through Fear, Common Sense

The elections are near, the important ones

It’s time to focus on the city. Time for the Brain. But not the brain of Chief Architect yet. The brain (cerebrum) is called the largest electrical organ of a human. We are fascinated by the brain’s electrical activity. Similarly, every city can be described and studied as a hub of life that transmits, generates, and consumes electricity. We can compile a complete diagram of a city’s electrical connections, and we have round-the-clock records of the electrical activity of cities. We have such data even for Capital Cities. The word capital comes from the Latin caput (genitive case – capitis), it shows how anthropocentric we are in describing our environment and the forces shaping it. And how much we want to describe ourselves precisely as a network of physical forces. Łódź extends on both sides of Piotrkowska Street. Lisbon, sprawling along the banks of the Tagus, like an electrical circuit, where the flow of energy illuminates historic alleyways, accelerate trams. Analyzing the electrical connection diagrams of Lisbon and the round-the-clock records of its activity, we can see how modernity intertwines with tradition. It’s no different in Verona. Does a complete diagram of the electrical network and power consumption in Verona allow us to discover that we are a species capable of inventing a story from Verona, where the existence of Juliet and Romeo is a fact more significant than the existence of the rest of Verona? Well, unless Willem Dafoe drops into London again and the city runs out of power. He visited Łódź lately… It was a long time ago. In a certain period of the development of a young homo sapiens, dance is the most important and very physical fact. Dance… Look at the dance scene from Haunted Honeymoon on our list at 5inLodz.pl/scenes This is Emma Stone’s

As we all know, we have several worlds at our disposal

They are not always available „on demand” (in the standard of World on Demand – WOD), but they are always revolving close to us. Perhaps it is for this reason that we „shooted” a next project at our Foundation. The future began to heavily impinge upon the present. The Future Games were supposed to calm the situation a bit and commence the construction of the Tenement of a Future Age in Łódź. Naturally, in the eastern row of the future Kobro Market in a New Center of Łódź, opposite the Tenement of a Promised Land, as part of the same 21K project. As always, it was about the Baron of Łódź – Münchhausen. Not everyone has as much vigor as the baron who climbed to the Moon using a rope. What about the others, who don’t possess such strength? And yet, one must move through the streets of Łódź. One can freely travel between mundus sensibilis and mundus intelligibilis. In Greek (as usual), it sounds even better, as one can travel between two universes (κόσμος αἰσθητός and κόσμος νοητός). One of the safest, most touching naiveties of an „engineering” vision of easy communication in the future can be seen in Grandville’s illustration from the 1844 book Un Autre Monde”. When you listen to (or read about) the great technologies of the future, and everything seems understandable to you, remember Grandville’s sturdy bridge. Its cosmic span of arches heralds the Parisian Eiffel Tower, which will be built forty years later. And just think, in Łódź it is somewhat different, than somewhere else. Łódź, in its efforts to deal with the future, still remembers that it is a new growth, something that sprang up rapidly in the middle of the feudal estates of the Sieradz-Łęczyca Land. And it subordinated everything to itself.

The hero should be only one, effectively limiting confusion in a fairy tale.

In fairy tales, so many incomprehensible things happen at once that chaos is easily bred. Asymmetry works well in the realm of fairy tales, allowing for clear distinctions. Especially in fairy tales, injustice is always asymmetrical, fueling and driving the action. A rapid action is a fundamental parameter of a good fairy tale and media narratives. Advertisers appreciate this. From their point of view, the direction of perspective doesn’t matter. Are there any intuitive laws, gravitations, consequences of the prohibition of bilocation, non-identity of good and evil? Only the endlessly repeatable sequentiality counts, like in a supply chain. This has even reached Elon Musk, apparently. Immersing oneself in fairy-tale, in fantasy, is one of the simple ways to survive the realities of sharp, open conflict. Do you know any non-fairy-tale wars? Even if you’re unfortunate enough to know them, you’d prefer to forget. We need fairy tales. By the way, it’s worth revisiting the somewhat forgotten readings of Bruno Bettelheim (‘The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales’). Written by an author who sat in a concentration camp in 1938, published in 1977, when all adults knew that the most important fairy tales are usually two, antagonistic, agonistic, and keep each other in check until the very end. Of course, the hero (should be only one) is always just. The somewhat clichéd contemporary iconography of Justice (Iustita) prefers to show her at work. Weighing every case in one hand’s scale. The head isn’t particularly needed for such work, and after all, Justice, being just, sees nothing, her eyes covered. The presence of stars is a nod to an ancient tradition, indicating that Iustita is one of the elemental forces shaping both the mortal world and its unreachable, highest realms, located high above stellatum – the sphere of

Without the aid of childlike imagination, we may struggle to cope with such a demanding repertoire.

Certainly, politics has always, and probably everywhere, been a spectacle, an often unbearable theatricalization of everything that comes along. Our trouble, now, in the winter of 2024, lies in the fact that this theatricalization has also encompassed the law. And it tries to generalize spectacularly emotional behaviors in this area as well. Applause, whistles, booing – the entire theatrical, ludic immediacy starts to displace legal argumentation. With such theatricalization, the skill of reading between the lines, catching legal nuances, referring to the text, becomes of little use. If this process becomes widespread, we will again be proud of our theatrical avant-garde, though it will not be an inexpensive experiment. Theatrum mundi is a term describing the reality of many cultures, fitting what happens in many countries. But why are we, of all people, treated to the delight that the latest premiere in our puppet media theater looks like an avant-garde synthesis of two tales: Frankenstein and The Big Mystery of Teddy Bear Uszatek? To laugh or to cry? It’s unclear, all the more so as there are numerous voices of criticism, believing that this spectacular muddle really revolves around Devil’s Games.

Nothing helps quite like the sweet thought that others were fortunate

On January 22, 2021, Henryk Jerzy Chmielewski passed away at the age of 97. Before the war, he was associated with the Polish Socialist Party, and as he mentioned, he was involved in drawing „political caricatures”. During World War II, he fought in General Kleeberg’s army until October 6, 1939. After escaping from a prisoner transport in 1941, he returned to Warsaw. From 1942, as a twenty-year-old, he published drawings in the underground press, sketched from radio broadcasts. Under the German occupation, listening to and possessing a radio was punishable by death. Chmielewski was a practical man, in 1980, he detailed how to pin a roll of drawings inside the trouser leg with a safety pin to avoid detection during street inspections when needing to cross the city to a contact point. In May 1944, he was commissioned to create an album of drawings from life in occupied Warsaw. Well, the Uprising came, which even the direct courier from Washington, Jan Nowak Jeziorański, could not stop. The album’s theme became outdated, unreal within two months. Chmielewski fought in Mokotów until September 27, then through Pruszków he ended up in Stutthof. For an escape attempt, he was beaten so badly that, as he said: „I was all black, vomiting blood”. Polish prisoners, doctors treating him provided him with some paper, and he began to draw camp scenes. After liberation he ended up in a British hospital, where nurses provided him paper, and he continued drawing. Then, in the era of scheduled five-year plans of uninterrupted progress, it was all downhill. From 1957 he drew in Świat Młodych (Youth’s World) the adventures of the chimpanzee Tytus de Zoo from Trapezfik (Central Africa). Tytus, found in a (Polish) space rocket, needed to be humanized (like the whole country after the war). This task

Would you like to see with your own eyes

how, a few years after the war, do women’s calves became socialist in content, yet still alluring in form over a few seasons? Do you want to understand better what connects the reticent, cunning Eros with the perspective of streets in Bałuty district? You have to go to this exhibition. Four small rooms in the old building of the Museum of Art, where it has always been, on the corner of Więckowskiego and Gdańska Street. Seemingly nothing, but a grand exhibition. This is one of the most important exhibitions of the last year, not only in Poland. Don’t overlook, don’t miss, the kind of childlike “One-Eyed Devil”. The kind that the one twenty-something Nowosielski drew for the Puppet Theater in the city of Łódź, where he arrived in 1950, looking for work and a place to anchor himself in the still wildly alien post-war reality. Nowosielski’s anniversary year ended a fortnight ago, so it’s time to look at his paintings in private, on a serious level. It is unlikely to end with a single visit. Too many threads, too many enlightenments, too many seemingly distant phenomena (e.g., socialist realism and sincere holiness, as it outlined on an icon) have managed to fit and reveal themselves in these small rooms by the curators – Paulina Kurc-Maj and Julianna Goździk. And, if you’ve still never seen (in a city as cinematic as Łódź this is almost impossible, but guests from the capital and surrounding areas are also invited) a solid, orthodox iconostasis with the forgotten, authentic Polish Film Chronicle of the era in place of the Tsarist gates, you must be in Łódź at Nowosielski’s exhibition. Not to snob on the vast cultural life, but to begin to understand anything about this city, to learn how and what connects the perspective of

All this is certainly not you

The one on the left is an ancient cave scratch, perhaps over three, or maybe just two and a half thousand years old. In our minds, it looks like someone entering a labyrinth, In the middle, not you either; this is, after all, the ad quadratum, ad circulum man we are reminded of to the point of boredom, two Leonardo da Vinci’s collected and brilliantly straightforwardly superimposed representations of that which supposedly ought to normalize us, to mythify us. A perfect („Renaissance”, as taught before high school diploma) symmetry and perfect fit into the circular world, a transparent, simple geomery that effortlessly transforms our human imperfect squareness into a lasting ideal. Next to it, Le Corbusier’s Modulor, a source of countless contemporary ergonomics and design systems. Seemingly taken straight from life, yet somehow one feel less inclined to identify with the stocky, bulky, gesturally precise Modulor than with da Vinci’s finer man. And on the right? Are you sure it’s not you? Are you able to distinguish yourself effectively from this, in intention, abstract and not anthropomorphic „icon”? This icon no longer points at anything, reaches for nothing, enters nowhere. It simply exists, standing and absorbing from all sides as it runs. That’s merely a solid mirage of an endless, immeasurable labyrinth. It promises endless broadcasting from all sides. And you are right in the middle. Get your snacks ready. Although the snack market, like the transmission market, will be happy serve you. No need to move.

Znowu styczeń, aż się chce w pole zaraz ruszyć

Skoro sytuacja wymusza powrót do niekończącej się dyskusji o powstaniu desperackim, wymuszonym, Styczniowym spróbujmy robić to z jasno określonym politycznym celem. Historyczne okoliczności pozwalają podjąć próbę zmiany rozumienia Rzeczypospolitej jako tworu etnicznego, narodowego, polskiego, na zaskakująco nowoczesny projekt dążący do zrównania praw różnych etnosów w ramach zakreślonych wynegocjowanym przez Obywateli (równych nacji, wyznań i języków) porozumieniem – Konstytucją.   Gdyby udało się nie zaczynać jak w szkole zawsze od Konstytucji 3 Maja…  „Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją (https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja_3_maja). Powinniśmy przypominać o Konstytucji Benderskiej, nazywanej też konstytucją Filipa Orlika  (Конституція Пилипа Орлика, Пакти і Конституція прав і вольностей Війська Запорозького). Zaraz po bitwie pod Połtawą, w 1710 r. spisano ją w tureckiej warowni w Tehini (Benderach) nad Dniestrem, także po łacinie (Pacta et constitutiones legum libertatumque exercitus zaporoviensis). Ustalała zakres władzy między nowym Hetmanem, Radą Generalną, Starszyzną Generalną i Sądem Generalnym. A przede wszystkim określała poprzez prawo zakres wolności, rzeczy nie praktykowanej w imperium carów. Korona pod panowaniem Augusta II, związana unią personalną z absolutystycznie rządzoną Saksonią Wettynów określała wtedy swój interes jako zgodny z Rosją Piotra I, a nie walczącymi po stronie Szwedów Kozakami.   Czy polityczny (niebezpieczny) ideał res publicae wolnych ludzi nie znalazł swojej kontynuacji w tej wciąż marginalizowanej, a  pierwszej w świecie konstytucji spisanej w niezrozumiałym języku, w zapomnianym zameczku nad dziką rzeką, pośrodku właśnie znikającej swobody między europejskim absolutyzmem a bezkresem imperiów już azjatyckich?  Nawet Amerykanie mieliby trochę  starszy, historyczny powód uzasadniający własne zaangażowanie w utopię prawa jednego dla wszystkich.  Ilustracja: Konstytucja Filipa Orlika; Mural Banksy’ego, uchwała Westminster City Council z 2008, przeznaczony do usunięcia; Kartka pocztowa wydana w 1916 r. w Krakowie z herbem używanym przez władze Powstania Styczniowego zestawiony z herbów Korony, Litwy i Ziem Ruskich.

The Next Star of Bethlehem Will Appear Only in 2080

The next elections are already scheduled for April this year. Reportedly, both the Gospel of Luke, detailing Christ’s childhood most elaborately, and the Gospel of Matthew, also focusing on this period, are at times far from the truth. From a religious standpoint, this sounds bad: a gospel far from the truth. It only sounds so when we bear in our minds the exceptionally popularized 20th-century notion of truth as something that reflects in some record (e.g., mathematical) the arrangement of things, their interactions, the state of affairs, or the “laws of nature.” There’s no need even to refer to the specificity of a religious perspective; it suffices to notice that in such a world view, we ourselves, our status in the world, the functioning of our mind, consciousness (soul?) can be just another category of facts. Are we able to think about ourselves so consistently? Since the Enlightenment, the history of culture readily enumerates currents and trends emphasizing a given model of reality. This largely shaped the West and its indisputable cultural success. The troubles that remained (post-Wittgenstein era) with the recognition of the identity of “facts” and “occurring states of affairs” were not resolved by operationalism, structuralism, the flashy Marxist-influenced materialism, nor by clinging to the correspondence theory of truth. Alongside such worldviews, there coexist entirely different ones, not always explicitly dogmatized (like the religious worldview). Different, in that, besides the facts and between them, there emerges, acts, reveals something that isn’t necessarily a fact. In religious worldviews, this might be a supernatural force, Fate, superstitious fatum; in non-religious worldviews, abstract laws of nature, whose revelation requires an evolutionarily complex construct, such as the human brain. The Three Kings, three Magi, Wise Men described by Matthew (Mt 2,1-12) are arguably rooted in a very old (dating back to the

Back then, it was winter. And then there was Michalina Wisłocka

Today, they scare us with the cold to come. What do they know, only as much as trickles down from the screen. But it was cold. Somewhere between 1978 and 1979. They later called it the “winter of the century,” even those who still remembered the winters of the forties, winters sometimes far away. There must have been something to it. Outdoors, there was definitely a lot of snow. This is still evident in photographs. The snow has long since melted, contrary to what Francois Villon wrote (in the era of photography) it’s still a fact, comparable even years later. One could bury oneself in it for good. Then there’s something like love (Villon wrote about it too). And it would be useful, given the cold.  Michalina Wisłocka’s „Art of Loving” appeared just before the communist Winter of the Century in 1978. It emerged and changed much, perhaps more than those monumental snowdrifts at the beginning of 1979. That winter was a considerable problem for the authorities of the time. The book, describing love so concretely, turned out to be an even bigger issue. It’s copies cruised the bulding of the Central Committee of the PZPR in Warsaw for a long time. Let us wish each other, even now, in these few colder days and nights, for a phenomenon like Wisłocka’s book to unexpectedly fall upon our imagination once more. How much energy would be rightly allocated to the private sphere instead of boiling over in public forums. It would turn out well for everyone (those practicing and not, those shoveling snow and not, those rowing forward and not), and perhaps even for our health. And health in winter is important. Francois knew that too.

Minister kultury zmienił reprezentanta Polski na Biennale Weneckim

Nie zachwycimy świata projektem Polskie ćwiczenia z tragiczności świata. Między Niemcami a Rosją. Kłopot w tym, że takie ćwiczenia będziemy długo (do bólu) powtarzali w kraju. No, ale prosty minister w stopniu podpułkownika nie musi tego wiedzieć.  Obrazy Ignacego Czwartosa – jak powiedział kiedyś Jerzy Nowosielski – są doskonale “abstrakcyjne”. Choć czyste w swoim gatunku, to jednak wyjątkowo “ciepłe”, uczuciowe. Oszczędne w formie, wręcz skąpe, o zgaszonej tonacji kolorystycznej, jest w nich jakiś spokój, dla niektórych – duchowość, dla innych – liryzm. Porównuje się je do tradycji malarskiej, którą rozpoczął Kazimierz Malewicz swoim “Czarnym kwadratem na białym tle”.Czwartos abstrakcje zaczął malować będąc na studiach, jednak jego “artystyczne” początki stanowiły portrety nawiązujące do tradycji portretu trumiennego. Nie ukrywa, że polska sztuka sepulkralna robiła na nim zawsze ogromne wrażenie, a jego abstrakcje wywodzą się w dużej mierze z sarmackich portretów trumiennych malowanych na blasze. Poza tym, z czarno-białej fotografii nagrobnej. Pierwsze portrety nanosił na czarne tło, nawiązując do rodzimego malarstwa XVII-wiecznego. Stąd może zgaszona kolorystyka, brana – jak twierdzi Czwartos – z natury. Srebro blachy zastąpił przybrudzoną bielą, formę zaczął upraszczać, wchodząc w obszaru abstrakcji. Znużony nią znów powrócił do portretu, ale w inny sposób: tradycyjność stara się łączyć z abstrakcją. Efekty zobaczyć można w Otwartej Pracowni w Krakowie, gdzie oprócz czystej abstrakcji wystawia wizerunki zakonnic: tak jak trzeba, poważne, w czarnych habitach i hieratycznych pozach, otoczone jednak ramami malowanej abstrakcji.  Malowane obrazy wymagają więcej uwagi niż obrazy medialne. To dziwne, biorąc pod uwagę nieprawdopodobną przewagę statystyczną tych drugich. Są wszędzie, są pomysłowe, są trafne, mimo tego obraz namalowany (lepiej lub gorzej) podpisany przez kogoś, kiedy już zdarzy się nam na niego popatrzeć bez pośpiechu, angażuje uwagę o wiele bardziej. Oby taki stan rzeczy utrzymał się jak najdłużej w kulturze XXI wieku. Ministerstwo Kultury pewnie trzeszczy pod naporem doradców domagających się natychmiastowych

Słynna „zmiana paradygmatu” Thomasa Kuhna nigdy nie następuje równocześnie w całej kulturze

Kiedy indziej zmienia się nauka, technologia, a w zupełnie innym rytmie zachowania społeczne, moralność, czy estetyka. Łatwo można obserwować zmiany preferowanych modeli w estetyce.  W latach osiemdziesiątych XIX wieku w jednym z najszybciej rozwijających się miast w cesarstwie Habsburgów był Lwów w Galicji. Jak w większości miast pod koniec XIX wieku powstały tam dekoracje gmachów publicznych, które miały pokazać błyskawiczne tempo zmian cywilizacyjnych. Zestaw dekoracyjnych panneau Triumf Postępu w auli Politechniki Lwowskiej zaprojektował Jan Matejko w latach osiemdziesiątych XIX wieku (Mistrz Matejko naszkicował małe kompozycje powiększane i uzupełniane przez grono jego uczniów z krakowskiej Akademii Sztuk). Wśród jedenastu obrazów można zobaczyć tak niespotykane kompozycje alegoryczne jak Wynalazek Telegrafu z postacią Kolumba w jednoosobowej łodzi i Alegorią Ameryki trzymającą porcelanowy izolator ze słupa telegraficznego.  Trudno o bardziej wyraźny przykład użycia starego kostiumu alegorii do pokazywania nowych zjawisk. Oparty na alegoriach i personifikacjach nawyk myślenia zgodnie z regułami retoryki okazuje się zawsze anachroniczny i zabawny wobec tego, co nowe. Nawet dziś nie da się wykluczyć, że jakaś społeczność zapragnie podobnej kompozycji przedstawiającej na przykład Wynalazek Internetu, albo Odkrycie Esportów. Z punktu widzenia podejmujących decyzje o inwestycjach stary, dłużej używany kostium estetyczny będzie zawsze wydawał się bezpieczniejszy. I z tego powodu mamy kamp jako estetykę codziennej dziwności. Estetyczne doświadczenie „dziwności” będzie nam towarzyszyło i po pandemii. I wiele jeszcze będzie  zabawnych zakątków świata zaprojektowanych „zgodnie z wszelkimi regułami”.

Sweet snaps from Instagram are often overexposed

and look pale against the backdrop of solidly written and painted fantasies on FB. Girls… 2024 will be the year of predators. It means it will belong to you. Western culture has the knack – mumbo jumbo – to transform what’s dangerous into what’s delightfully pleasant, encouraging purchases, whetting the appetite for more from life. True, it doesn’t work everywhere, but in major centers, it does. That’s why it’s cooler to live in London, Brussels, Paris, than in Skiroławki or Bronowice Małe. We’ve been able to fantasize like this for at least half a millennium. Since the time Count Hendrik III van Nassau hung a large painting in his palace on the outskirts of Brussels, brightening conversations during feasts. In schools, this ability to focus on what’s attractive, within arm’s reach, is called modern culture. They say it drives the economy. Here’s to focus and success in the economy throughout 2024. You’ll see! 2024 will be incredible, sit back, watch to your heart’s content, purr with satisfaction – a dilemma worthy of a Danish prince, what to choose: Lifestyle or Shopping? Under the Christmas tree, one would want both. Both the shimmer and the sound. But beware! The shimmer is “incomprehensible,” as the carol teaches. The sound of trumpets, joyful, breathless, like the breath of couriers running towards the shimmer, who for a moment abandoned their daily rush. Such a sound is best heard in Johann Sebastian Bach’s Weihnachtsoratorium. As for the shimmer, it can be any glow of sol invictus – the sun just reborn, gaining strength. The same sound and, who knows, perhaps a very similar shimmer will supposedly return in the prelude to the Apocalypse. The same, hard-to-ignore signs in the human imagination can mean what we desire and what we fear. The economy of signs, the

Nie, to nie w Łodzi 

To nie na Włókienniczej. To, jako żywo, jest globalna wersja wspólnej pamięci. Dziwicie się, bo jest radosna, twórcza, pełna inwencji, tryskająca świeżością skojarzeń. „W latach siedemdziesiątych Nowy Orlean starał się pobudzić inwestycje w coś, co później stało się znane jako Warehouse District. Oczekiwano, że Piazza d’Italia wywoła falę inwestycji w Warehouse District i w całym śródmieściu Nowego Orleanu, wzbudzi zainteresowanie śródmieściem.”(…) „In 1974, Charles Moore, a prominent contemporary architect, former dean of the Yale School of Architecture and a proponent of a witty, exuberant design language later termed postmodern architecture was approached to help realize the vision of New Orleans’ Italian-American community. In close collaboration with three young architects then practicing with the Perez firm in New Orleans – Malcolm Heard, Ronald Filson and Allen Eskew – Moore conceived of a public fountain in the shape of the Italian peninsula, surrounded by multiple hemicyclical colonnades, a clock tower, and a campanile and Roman temple – the latter two expressed in abstract, minimalist, space frame fashion. The central fountain, located in the middle of a city block, was accessed in two directions: via a tapering passage extending from Poydras Street, or through an arched opening in the clock tower sited where Commerce Street terminates at Lafayette Street. The fountain and its surrounding colonnades playfully appropriated classical forms and orders, executing them in modern materials (e.g. stainless steel, neon) or kinetically (e.g. suggesting the acanthus leaves of traditional Corinthian capitals through the use of water jets).” (https://en.wikipedia.org/wiki/Piazza_d%27Italia_(New_Orleans)  Na Piazza d’Italia udało się zmieścić pamięć/wyobrażenie całej dawnej kultury. Tego co z niej przydatne w Nowym Świecie. W przededniu 2024 roku powoli się zaczyna. Pora planować – w skali architektury – Piazza della Vittoria su…  Co za różnica, su tego czy tamtego.   Może być miłym, ergonomicznie i ekologicznie zaprojektowanym dodatkiem do wielu Warehouse

Important things are simple, very simple

Holidays, with their long, mechanically, ritually repeated tradition, so ancient that they no longer remember what actually differentiates chronos from aion and kairos, even though all three words denote time, invalidate attempts to show that the situation is exceptional, extraordinary, dramatic. In this aspect, holidays are blatantly unfair, favoring those who attack, who introduce changes. Holidays soothe, envelop, hum: loo, loo, baloo. During holidays, any grand game is watched with greater distance, in satiated contemplation. If the game engrosses you, if you identify with someone playing, prepare for a veeery long, mimetic relationship with the gameplay. There will be as many strands – of events, causes, effects, peripeteias, episodes – as there are players. It’s impossible to weave something coherent from them. Just as it’s impossible to play on a chessboard where, instead of white and black squares, there’s a uniform, smooth, gray-blue plane. On the illustration on the left, we see the most famous video installation, TV Buddha by Nam June Paik; on the right – a 15th-century painting in Täby by Albertus Pictor, which inspired Ingmar Bergman to include a scene of a game between the Knight and Death in an old black-and-white movie, once long ago “played” during the holidays on television. Leonardo da Vinci, Adorazione dei Magi, 1481, Uffizi Important things are simple, very simple. Simple as a column. Everything around is based on them. It is very rare for us to see them clearly, “face to face” (1 Cor 13:12). Perhaps, however, on Christmas Eve, during the Holidays?

A tunnel in the middle of Łódź sounds like an idea from an adventure movie

Doesn’t matter, in Łódź, we are accustomed to massive narrative fantasies and their carefree display. We have tamed them, reacquainted ourselves with them in the 21st century. The city has its rhythm, no longer the old one of three shifts, but still in the old pace: “to the bitter end”, “at a rate”. Łódź flows, Łódź does not sink. Łódź tries to navigate between sometimes fiercely turbulent billows. Łódź is not cinematic; anyone who has been here even once knows how very non-cinematic it is. Łódź is normal, it only wants to reach its destination. As simply as possible, without cinematic plot twists. Will it be left once again with an imaginative structure made of sticks, strips, and ribbons instead of a solid oar in hand? We’ll see, Łódź is a credulous, trusting city, fixated on projection – better not to check how it behaves when someone suddenly starts to submerge it deeply.

W Łodzi tempo zdarzeń jest szybsze, czasem błyskawiczne

I bardzo dobrze, dzięki temu potrafimy się odnieść do kolejnych zaskoczeń, jakie niesie codzienność. Minął rosyjski „Dzień jedności”, z zaakcentowanym łódzkim wątkiem w artykule D. Miedwiediewa. Rosjanie mają 4 listopada – rocznicę wygnania z moskiewskiego kremla “polskich interwentów” My mamy 11 listopada. W tym roku mieliśmy parę rzeczy do zrobienia. To, jaką strużkę historii lubimy najbardziej nie jest aż tak istotne wobec wyzwań, jakie przyniósł rok 2023.  Róbmy swoje, za rok, dwa tylko łowcy memów będą pamiętali o “zabetonowanym” na Legionów autku. Oby podobnie było z kremlowskimi perspektywami na przyszłość Europy.  A jeśli ktoś potrzebuje jak powietrza odniesienia do historii, dla własnej wolnej egzystencji niech spojrzy uważnie, jak na zdjęciu z 1934 (wyszperanym przez kremlowskich archiwistów) już zmęczony i chory Dziadek trzyma ręce w kieszeniach munduru. Wygląda jakby lekko mu zwisało, jakie to niezwykle ważne figury stoją obok, on wie, co ma robić.  I to jest niezła stylówa na 1 stycznia, tak można się nosić nie tylko na Legionów przez cały 2024 rok.  Poniżej kilka cytatów z w sumie mało ważnego, ale wpływowego artykułu w rosyjskich mediach centralnych. “W dalszym ciągu szokująco śmierdzących wypowiedzi obecny polski prezydent, którego nazwiska nie warto wspominać, do końca zatracił człowieczeństwo i nazwał mieszkańców swojego kraju, którzy brali udział w wyborach w czasach PRL „świniami”. Mówił, że w przeciwieństwie do socjalistycznej przeszłości, teraz w Polsce do późnych godzin nocnych w lokalach wyborczych ustawiają się «fantastyczne kolejki».”(…)  „Idea jedności słowiańskiej ostro przeciwstawiała się poczuciu wyjątkowości i wyższości, które w dalszym ciągu dręczyło naród polski. (…)” „Powojenna państwowość polska nie mogłaby się odrodzić bez udziału ZSRR. Wolą teraz o tym nie pamiętać. (…)” „Władze w Petersburgu sprzyjały rozwojowi szkolnictwa w języku polskim. Największy uniwersytet w Imperium Rosyjskim na początku XIX wieku został Wileńskim i nauczał głównie w języku polskim. To właśnie tam studiował największy polski poeta Adam

We know not just one five-year

Not the one with braids, but the one discussed with fear at meetings, academies, plenums as a five-year plan that must be realized. Socialism had perfectly bureaucratic plans. Thanks to this, the future was something domesticated, always knowing what not to jump out with foolishly. How is it now? Quite well! Judging by the evolution of the figures of the Person of the Year selected and announced by Times, it will be as before. No pandemics, no ecological fears, no wars. Everyone, more or less systematically and planfully, will do their thing, and in their free time, stare at singers, actresses, stars, and silvery clouds across a thousand channels. Sounds good, almost like the successive five-year plans of the PRL era. Illustration from the left: covers of Time magazine from 2019, 2020, 2021, 2022, and a fragment of the latest figure of the collective imagination, and two old engravings of an even older personification of divine power, but also heavily ironic. An eternal force, playing with us like a cat with a mouse, year after year. It’s easier today to check even the last fifteen Persons of the Year from Time’s list, than to recognize this force. Type Momus into your phone’s search engines. This old, playful deity, the embodiment of sarcasm. Sarcasm mixes with irony; according to Kopaliński, irony is “light sarcasm.” Maybe cats can use something like that, but we can’t. The Greek source verb sarkadzein meant tearing flesh. Exactly that was not lacking in 2023. In Greek myths, Momus was (like Copernicus in Machulski’s “Sexmission”) a woman, a daughter of the Night. It was she who whispered to Zeus, greatly irritated with mortals, not to bother with sending a flood or hurling thunderbolts in dense volleys. A waste of time, better to marry Thetis to a mortal.

So? The Class Died?

How is a decent, still reading, slightly conservative (but not too much) working intellectual supposed to watch a remake, a farce (vulgar – vulgaris means in Latin just ordinary, common, everyday, known) of the Broadcast of the High Chamber’s Proceedings? How can they not lose touch with the most vital, elementary, ludic layer of national culture (we remember well how this problem tormented Wyspiański a hundred and twenty years ago), and at the same time, not go into internal exile (risky today, they might not let you back in)? How not to lose faith (of the fathers) in revealed truths: in the revitalization, modernization, and leapfrogging democratization of our beloved Ithaca? And such a question will often plague us, in an era of rapidly growing popularity of machines capable of emitting any archetypal content from any empty heads into the first best scenography. Note that both elements of scenography (including, for example, the carafe in front of the Marshal) and inner emptiness are copyrighted, please do not tinker amateurishly with the trans-mission of proceedings and events. Try to maintain a lively contact with contemporary language, occasionally read something on the side, as much as you can “keep up to date” (but really, without exaggeration). The most suitable role for the working intelligence in the current spectacle is the well-known, graceful role of Dzidek, to whom the enticing subject, like Polonia Restituta (must have been some Miss), appealed directly: Dzidek, do not leave the conduit! And if that doesn’t help, you can always remind yourself of other deeply symbolic curiosities of the national spectacle for intellectual relief. Take, for instance, the one from a Kraków theater eighty years ago. Supposedly every smallest detail from those plays was incredibly important. Supposedly those working on that play tried very hard to push elements

Let’s stroll, reciprocating the genuine smile of each snowman we encounter

“During periods of snow accumulation, avoid steep slopes and do not enter dangerous gullies where snow avalanches may occur”. Let’s not pretend. This is a very useful piece of advice. Even when the Central Communication Port (CPK) is established in the heart of Poland, which may be the chosen country, we remain a species not so inclined to flight. Now, in the face of the cold wave, we must face the hard truth: people cannot fly. Not a single one of us. We can’t flee from an avalanche. No one can. Even those bred in military laboratories for the most special tasks can’t fly on their own, by their own strength. Yet, somehow we manage, even in winter. Let’s not fuss over an army of drones precisely delivering hot café lattes and personalized grenades to a specified address. We manage because unlike more aerial species, we immediately know what to do with something as soul-crushingly lifeless and sterile as snow. The most optimistic piece of information is that children handle the futility of snow the best. They don’t fly, but they zoom around, craft snowmen brilliantly, freely, with laughter, effortlessly. Don’t enroll them in snow-sculpting courses. There probably aren’t any credible statistics correlating the frequency of mirror use with the number of snowmen made. The quantitative aspect of social sciences is still far from perfection. Since kids are crafting such beautiful snowmen for free, instead of checking every quarter to make sure we are still ourselves, instead of reading about Lacan’s “mirror stage” – let’s just go for a walk. Let’s limit the expansion of sophisticated systems recording our behavior. Snow, with a small addition of bright imagination, can replace them. Let’s stroll, reciprocating the genuine smile of every snowman we encounter. We don’t have to walk along lines. Snow

To nie była transmisja z Ligi Mistrzów,

choć ekran był naprawdę duży (nawet jak na standardy Atlasa). Nie sprzedawaliśmy chipsów, nie zasiedliśmy przed ekranem. W ramach abonamentu igrzysk się nie udostępnia. To był zaledwie skromny pokaz w naszym mieście. Demonstracja. Zresztą nie chodziło o to, jak dużą i wypasioną wersją ekranu dysponowaliśmy. Szybko dotarło do nas, że wpatrujemy się, że wszyscy razem wpatrujemy się w to samo lustro. To bolesny, a jeśli trwa za długo – bardzo niebezpieczny rodzaj spojrzenia.  Ludowa mądrość zawsze przypominała, że “złe oko” to początek kłopotów. Co robić, kiedy zaczyna do nas docierać, że takie właśnie oko dostrzegamy nie na ekranie, ale w lustrze? W takim obrazie nie ma co szukać zapowiedzi następnego – jeszcze ciekawszego – sezonu, jest tylko ten sezon. Jest trudne i niebezpieczne teraz.  Lekko obłudnie martwimy się o dzieciaki siedzące przed ekranami… czy wiemy co mamy zrobić (sami ze sobą) nie potrafiąc uwolnić się od gapienia w lusterko? Zbliżamy się do momentu, kiedy nie będzie można dłużej udawać, że radzimy sobie z obrazami.   Dawno temu egzotyczna corrida i przysłowiowa „płachta na byka” opisywała ten rodzaj spektaklu, który przy niewielkim za-gapieniu kończy się ciosem w brzuch i wypruciem flaków. Czy oby jesteśmy gotowi na taki narodowy występ? Czas poszukać ochotników. Olé!

Bare Knees on Camera. Could that have swayed the opposition’s victory?

Judging by the journalist’s expression, emotions were ruling everything at that time. By November, we had gotten over it. Try to imagine (back in October) the President’s bare knees. – I advise reading Hrabal. – Jerzy Owsiak convinced us many years ago. However, he never donated Hrabal’s books to our Library 5inLodz.pl. Perhaps it was because of the bare knees… Back in the day, you didn’t just buy books, you had to find them. – You stood in lines, searched in bazaars – Jurek Owsiak used to say. – Your idea is great, these books carry the whole charge of time. They will gain the status of an exhibit. And that’s it. The Library 5inLodz.pl is growing, books are gaining the status of an exhibit with age. We don’t have Hrabal, nor others. We have (and read) Eliade’s Diaries. And there are parts that fit our situation perfectly. “I dreamed I was descending… to a well-known boat… it seemed foreign… attached to its side was another boat, which I didn’t notice at first and couldn’t figure out its shape or size. Almost unconsciously, I moved from my boat to this other, mysterious one. And suddenly I understand. Everything becomes wonderfully clear and simple. Everything: life, death, the meaning of existence… Walking on… this boat, I kept thinking: unbelievable, that no one has thought of this before, it’s so obvious.” And usually, at this point, one wakes up, when it turns out that no one considers it “so obvious”. This “lack of dimensions and shape” is almost a direct reference to our city of Łódź! Anyway, it’s comforting that at least some dreams of the deceased Romanians about the Ganges are not much different from the matter in which we have been digging for several years now. And it’s quite likely

Does anyone know what tunes Mateusz Morawiecki whistles while working?

Does Penderecki play better than Lewandowski did recently (in the national team)? Is it possible in 2024 to get a grant for reconstructing his scores, obviously using AI? Let’s gossip. Only gossip can counter the concrete-hardening collective memory, a memory of culture as vast and varied as a runway inscribed with neat letters in the right size: Common Good + National Memory. This makes it a type of memory we smoothly deal with. When needed, we all remind ourselves of some figure, usually never met in person, and start writing an essay on a given, anniversary topic. This is the scheme of media interested in culture. If by some miracle such a figure could be placed in the middle of this airport of national memory, from which we continuously try to take off towards the future, the mnemonic landscape’s scale would turn it into a barely noticeable shadow, a detail, a nuance, a tidbit. That’s the role of artists today, even in a society taught by the 19th century that the Artist doubles as a Prophet, Priest, sometimes even a Martyr. We live in an era when the old operating system of memory is no longer up to par, and a new one is still not on the market. Even in art, there are figures who have managed to mark their importance as undisputedly as in sports. In post-war Polish culture, this happened in a similar way, thanks to a competition at least twice. In 1948, thirty-four-year-old Henryk Tomaszewski received five first prizes at the International Film Poster Exhibition in Vienna. All fair and square, works marked with various emblems. In 1959, at the Second Young Composers Competition, twenty-six-year-old Krzysztof Penderecki won three first prizes. For certainty, Penderecki wrote one piece with his right hand, another with his left (he

What is fundamental, what is constitutive, ought to be simple

It should be evident to all, since it refers to, sustains, and encompasses everyone and everything, it should not itself cause trouble to anyone. What should be, “but is not, does not get written in the register.” Perhaps from this common, folk belief stems the linguistic and functional stagnation of many constitutions. The more erudite, those not devoid of deep and extensive jurisprudence, constitutionalists refine the wording and interpretation of constitutional articles, the fainter the idea of the constitution in everyday reality appears. A reality that reduces everything, as far as possible, to the simplicity of a game for all. To a game fast, hard, so obvious that our eyes widen in fear. Is the banal, repetitive act of re-writing a text fragment, already printed in sufficient numbers, of any real use? Does re-writing a text, which instantly appears on the screen, allow someone nearby, often smaller, younger, struggling more, to explain the most important principles of our daily activities? This time it’s not about the text, not about the language, not about the inevitable errors and mistakes. We do not collect, we do not ask about preferences. We do not track habits. We are rewriting the Constitution to the last dot, and it’s about something that is one of the sources of spontaneity in each of us, it’s about memory and attention. Private memory, dreamed attention, spontaneous. One can be satisfied, but must be demanding, attentive, thirsty for novelty and culture. One cannot succumb to apathy, then one cannot enliven the Things important to us, and these Things must continually, anew, endlessly be enlivened – even when others say that they are so commonplace that they are not worth writing down. Common Things are everywhere, even where fiber optics have not yet been laid. What else do we need?

The pre-election week always sidelines sex

In long-standing uncertainty, most species either give up or significantly reduce sexual activity. A comparative study of the level of sexualization in images from the second half of the 20th century and this decade’s iconosphere might be a clear proof of a change as uncomfortably noticeable (and lacking in sex appeal) as global warming. In both cases, nobody wants it. Yet, we must go to the elections. In a week, the landscape will begin to lose such picturesque, significant, emotion- and association-stirring surnames. Observing how chance or necessity places candidates side by side, it’s hard to resist the thought that only Franciszek Bohomolec knew how to turn such coincidences into an instructive comedy, for the common good and the improvement of the Republic. This somewhat forgotten author unhesitatingly exploited the power of his characters’ surnames. When, in “Marriage from the Calendar”, first staged in 1766 at the National Theatre in Warsaw, the nobleman Staruszkiewicz decides to marry off his daughter Eliza to another, hereditary nobleman Marnotrawski, it’s clear he’s making a mistake. His sister, Mrs. Bywalska, tells him so on stage, but the nobleman gave his word. Thus, to save the young lady from an unloved suitor, the play ends with scuffles over debts and the fortunate intervention of a native German, Ernest, an officer in the Polish army, who loves Eliza reciprocally. Back in the turbulent Stanisław era, the audience reportedly applauded; today, it might depend on political sympathies. However, there is progress in politics.

Don’t laugh, but Łódź is Łódź! It has always been at the forefront of changes that gradually enveloped the rest of the country

The 34th Comic and Games Festival in Łódź has just concluded. In 1991, at a time when no one knew what the new, “Western” reality in Łódź would look like, the National Convention of Comic Creators appeared. Comics, a quintessentially Western form, are now ubiquitous but still associated with the West and its immersion in an excess of images. Characteristics so typical for Western mentality, such as irony and a tendency to satirically “exaggerate” any depiction of reality, find perfect expression in comics. Comics are a kind of play with what is established, fixed, and inviolable. They are part fairy tale, part baloney, and part blunt accuracy. They are as much a form of narration as they are visual. Notice how, every now and then, some “serious” part of everyday life starts to resemble a comic strip. The end of an election campaign effortlessly turns almost all social life into a comic. A significant portion of the citizens would vote for enshrining the constitution in comic form. For many, the Decalogue is a comic form, given its simplicity and frame-by-frame structure. The variety of types, genres, trends, and fashions in comics, as seen in successive editions of the Łódź festival, is immense. Among the many awards given in Łódź, the award for the comic strip, an elementary, brief, laconic form consisting of three to five frames (5 x 5 cm), is noteworthy. The award, given for the second time in collaboration with the Przekrój Foundation in the Zbigniew Lengren competition, is the Professor Filutek statue. Professor Filutek, a character created and drawn by Lengren for Przekrój for over half a century (from 1948 to 2001), did everything he could to change the Eastern reality into something better. Perhaps that’s why his adventures were popular in such amiable countries as East

What do you say to a moment of immorally relaxing lasciviousness? We can do a little bit, obviously…

But we also know that a good haggle is needed. Like in trading – quick reflexes are essential. You can be for it or against it, everyone (for each person) will find at least a small, satisfying role for their own fantasy in such a convention. One has to seek a moment of relief amidst the battleground landscape of the surrounding campaigns. We have to survive this, make wise choices, and retain strength for our own plans after the elections. More depends on this than on the elections themselves. All on the house, courtesy of Art Atlas and our collective imagination. Let’s sell Poland! “Selling Poland”, considering the partitions, is an excellent topic for a doctoral thesis, perhaps on 19th century iconography. A theme briefly formulated, working like a stimulus. The 19th century (thus, from our perspective, already after the sale) united Europe through steam and trade. It was no different in our Łódź. In art, this period can be defined as a long time of increasingly self-enamored academicism. Nineteenth century academicism, as a mental stance, is not far from today’s admiration for the precision of aggregate and statistical representations in tables. Who knows if the turn of the 20th and 21st centuries won’t someday be called the era of neo-academism? The beginning of the 19th century, due to Napoleon’s Egyptian expedition and then Byron’s Greek guerilla warfare, valued oriental motifs, distant, straight from the wild east. “Selling Poland” can easily be set in such a convention. And if someone needs an “allusive” reference to the foreign and different, they will also benefit, as paintings from the turn of the 19th and 20th centuries show almost everything “just like in the movies”. If the Minister of Culture recognized such a need, it would be easy to commission the newly opened

Everything can transform into anything: a city into a meadow, a wolf into a lamb, the small into the immense, the dead into the living, the evil into the good

Isn’t this kind of transformation displayed on the facades of Łódź? It’s worth stating clearly from the start that this festival is akin to the theater, which Grotowski called a degenerated ritual, degenerated because in ancient rituals there were no spectators, only participants. This year, you can go straight from the festival to another dark place: to the cinema (once there were cinemas in Łódź…). Go see “Doppelgänger. The Double” by Jan Holoubek. In such a city, which itself does not know who it is, who it wants to be, when it grows up like older cities, it’s not a bad idea. You may suddenly open your eyes like a Greek epoptes, Łódź is not a city, it is, in Łódź’s own words, Doppelgänger der Stadt. Nothing certain, nothing tangible, rather a phantasmagoria of flashes and projections. A quite successful model of modernity, get accustomed. The city has no rhythm. It has too many, mutually drowning each other out. We like this. We also like it, even when we do not think of settling in an archaic, rural calendar of the seasons. It seems to amuse us, but what if it was possible in a city way, the Łódź way, from sheer will, to create an unmissable festival, a festival as obvious as the harvest festival, why not. The idea that the festival and light go together is not new. The most famous, dating back to the middle of the second millennium BC and celebrated annually in September at least until the 5th century AD, the Eleusinian Mysteries changed those who participated in them, opened their eyes, led to seeing something. The initiate was brought through rituals to the highest degree of initiation, which was epopteia – seeing, contemplation. The initiate of the mysteries changed from a mystes with eyes

Today, we won’t agree on who Lech Wałęsa was and who he is

Let’s leave it aside when unimaginable things happen. On September 29, 2023, Lech Wałęsa turned eighty years old. An electrician by trade, who signed something on behalf of the majority several times without any authorization. A weave of writing and spirit, not obvious to post-1945 European history, inexplicably transferred directly from a biblical context, overturned the Cold War world order. Soon, more might depend again on our ticks on voting cards than we realize. Just a quirk of fate. A participant in Wałęsa’s 1991 press conference in London confirms that Wałęsa made two remarks there. Only his joke about searching for a wife in an overly spacious royal bed was picked up and publicized by the English press. Wałęsa’s second remark, when asked about his impressions of Windsor, was a sober warning from a practitioner about a fire that must break out with such a state of electrical installation in the castle. This impertinence of a worker from the continent was overlooked. In November 1992, a fire devoured over a hundred rooms in the northeast wing of Windsor. The scale of the destruction was such that the Queen opened part of Buckingham Palace to visitors to raise funds for the reconstruction.

Gdynia, Gdynia, Gdynia (FPFF 48) and our team won in Łódź

At Atlas Sztuki, we don’t screen feature films. Even if it’s known (even before the premiere) that it may be a work leaving a significant mark in culture. At Atlas Sztuki, we often showed documentaries. Feature films are “displayed and played” at festivals. As long as we stick to the rules adopted by one industry or another, everything is in its place. The red carpet was rolled out in Gdynia, stars and well-known industry figures arrived, and media reports heated up the atmosphere of competition for the Golden Lions award. In such a situation, everyone knows what and when to do. Who should smile, who should not enter the frame of the working teams, who should keep a distaste distance, and who and for how long should enthusiastically elaborate during an interview about the chances for Polish cinema. In art, in its creation or reception it takes so little, just to stare inappropriately, to get engrossed in a book left by someone, to inhale unhealthy smoke, to mix up a bus number and then to struggle with the feeling that we are not in our place, that everything is not in its place. Festivals are a natural environment for such feelings. It’s nothing serious, it passes after a moment, without complications. It leaves a vague suspicion that tangling up simple matters is somehow necessary for us. Out of nowhere, phrases like “the conspicuousness of meaning” appear, completely impractical in daily life. From such conspicuousness, it’s only a small step to oddities like phenomenology, or the metaphysics dismantled by it. They have nothing to do with the professional film industry. Nothing, except for “the conspicuousness of meaning”. The constant confusion in language between the functions of a film projector and a laterna magica is one of the effects of this archaic,

Przy stanie 23:23 asa zaserwował Kochanowski

Rzeczy rozstrzygające dzieją się szybko, nawet jeśli patrzącym z boku wydaje się, że trwa to w nieskończoność. Jak w malignie, jak w jednym spazmie. Dzieją się nie wiadomo jak, zawsze. To warto zobaczyć, to dodaje sił, ale jak to opisać nie bawiąc się w relację „na żywo”? Siatkówka jest wielka! Dzięki sztywnym, skomplikowanym zasadom siatkówka na pewnym poziomie bezczelnie zaczepia literaturę. Kłopot w tym, że literatura też powinna być na pewnym poziomie. Wielka. Szukając skutecznego przyjęcia takiej atomowej rozgrywki spróbujmy w usta Leona włożyć krótką pomeczową wypowiedź na gorąco. Leon (patrząc prosto w mikrofon): „Zaprawdę w ciałach naszych światłość jakaś wielka Balsamująca ciało – formy żywicielka, Uwiecznica… promienie swe dawała złote(…)” Trzymająca mikrofon: „Dziękuję za wypowiedź.” Można mniej osobiście, nie z perspektywy przyjmującego Leona, tylko z trybun w trzecim secie. Byłoby mniej więcej tak: „Reketierzy i bottsztaplerzy. Aks na dwa na traks, aks z ręki. Raz a raz plus raz to razym trzy, a raz naprzód. Duo bon na raz, to plus puszczalna trajda, idem niej.”  Krótka piłka, jak mówią. Niby dzień jak co dzień, ale włóżmy sobie na nos okulary w kolorze, w jakim wielki poeta chadzał na sojowe latte. Damy radę, wygramy.  Juliusz Słowacki (w siatkę grał podobno słabo): „A jednak ja nie wątpię, bo się pora zbliża…” A to było tak: „Zakończenie seta okazało się bardzo długie i pełne niezwykłych emocji. Przy stanie 23:23 asa zaserwował Kochanowski i to nasi siatkarze byli w lepszej sytuacji. W ataku świetnie grał Śliwka, a w obronie Semeniuk. Co chwila mieliśmy kolejnego setbola, ale nie zdołaliśmy żadnego wykorzystać. Dogodne szanse na zakończenie sprawy stworzyli sobie także Serbowie. Po wymianie na atomowe serwisy i morderczej, niesamowitej walce wygraliśmy 36:34. Ostatni punkt w secie zdobył blokiem Semeniuk. To był najdłuższy set na tych mistrzostwach Europy!” A teraz napiszmy TO jeszcze raz: nic się

We need to rest

As often as possible, we should take breaks from watching the remarkably vivid, large-format faces and figures of the national scene. They will stay with us at least until mid-October. And with a certain degree of fatigue and irritation, most of us think and decide a bit worse. That’s why breaks are important, where one can detach from what’s close. There’s an opportunity to detach in a cosmic dimension. India has landed on the Moon. Not entirely, for now, though the expression of the Indian Prime Minister promises much. Every strong, effective power in the 21st century relies to some extent on rockets (not necessarily armed). There’s no sign that power can be wielded solely based on programs and technologies that help level social differences, promote healthy behaviors, support culture and ecology. Spectacular demonstrations of strength and the limits of one’s own actions will be needed by any authority. Rather, the continuous crossing and shifting of such boundaries. This is a spectacle on the scale of proverbial games, without which mere bread delivery does not strengthen any power too much. The face of the Indian Prime Minister gazing at the rocket is a pleasant diversion. A wave of patriotic enthusiasm in a country of over a billion is something to watch. Such lunar episodes, seemingly detached from reality, create informal rankings in the global race of “forward, onward!”. Soon, we too will be celebrating the presence of a Pole in space, though here it seems that a calm, unhurried reading of Gombrowicz’s “Cosmos” in the school curriculum would give Our Nation much more. Unfortunately, this is far more complicated than a trip to an orbital station. It gets most interesting when we free ourselves from the context of political rivalry. India may undergo a deep transformation, probably taking more than

Gra o wszystko

Tempo pojawiania się kolejnych komentarzy, artykułów, reklam odnoszących się do jednego epizodu z podobno nudnego meczu piłki nożnej jest godne uwagi. Najwyraźniej kultura, w jakiej żyjemy, jest dobrze skonfigurowana, czuła, szybko reagująca na okazje pozwalające na zwrócenie uwagi na własne produkty. To dobrze, jest to argument (argumentum ad populum, jak to na stadionie) świadczący, że żyjemy w zachodniej rzeczywistości, w skomplikowanych, długich łańcuchach symbolicznych znaczeń, w większości nastawionych na zysk, na pragmatyczną racjonalność. Łatwiej będzie nam poradzić sobie z próbami straszenia, że wszyscy możemy znów trafić w sam środek dantejskiego pejzażu, „w pół drogi” między Zachodem i Wschodem, raz jeszcze wylądować w środkowoeuropejskim bagnie, w którym ani się człowiek obejrzy a już stulecie minęło.  Uczmy się od lepszych, skoro drobny boiskowy gest staje się okazją do mówienia „o swoim”, zróbmy tak i my. Naszym produktem będzie Filozofia form symbolicznych (np. w świetnym tłumaczeniu Przemysława Parszutowicza). A nawet jakakolwiek lektura z tych napisanych przez Ernsta Cassirera o symbolach.  Zanim jeszcze nasi chłopcy zmierzą się w kolejnym meczu o wszystko z Albanią proszę w Cassirera kliknąć, chwilę mu poświęcić.   Gdyby nastąpił cud i kilkanaście procent ciężko pracujących Rodaków choćby „po łebkach”, zamiast reklam przed meczem, zapoznała się z uwagami Cassirera o dziwnych funkcjach symboli, żadne kolejne wybory nie musiałyby być – jak mecze kadry piłkarskiej – „o wszystko”. Obecność cudu jest niezbędna, bo ani szkoła, ani uczelnie, pochłonięte niemal jak piłkarze bezpardonową rywalizacja, nie mają czasu na takie bezeceństwa. Cuda, na szczęście, się zdarzają nawet „w Polsce, czyli nigdzie”.

Film to świetny. Film to straszny.

Przed słonecznym weekendem, w piątek 8 września na zakończenie programu TVP postanowiła przypomnieć Kanał A. Wajdy.  Który z czynników zdecydował o emisji, można się tylko domyślać. Z jakiegoś marketingowego powodu stratedzy zjednoczonej Prawicy postanowili przekonać większość obywateli, że w 2023 wojna z Niemcami trwa nadal. Za chwilę, czy nam się to podoba, czy nie, weźmiemy udział w decydującej bitwie.   Druga, smutniejsza część filmu wlecze się w upiornym, cuchnącym labiryncie pod miastem. Bohaterowie szukają drogowskazu, wskazówki, napisu, hasła prowadzącego ku życiu. W filmie napisy są dwa: Wilcza i Kocham Jacka. Ten drugi zrobiła pewnie filmowa łączniczka Stokrotka ciągnąca przez ekran rannego podchorążego Koraba. Gdyby Wajda nie nasączył miłosnym sentymentem fetoru historii, wówczas zapewne sukces w Cannes w 1957 roku byłby mniejszy. Historia bez miłości jest zbyt mulista, historia gdzieś ze wschodu jest zwykle straszna w smaku.  Filmowe sztuczki Wajdy w 1956 musiały mocno wkurzać podporucznika AK, powstańca Władysława Bartoszewskiego, który w recenzji („«Kanał». Czy film o Powstaniu Warszawskim?”, „Stolica”, 1957, nr 23) zarzucał Wajdzie, że postacie są zupełnie nierealne, a żaden dowódca Powstania nie podejmowałby takich decyzji jak dowódca filmowy. Film, nawet historyczny, nie jest rekonstrukcją prawdy. Film jest zawsze projekcją światła świecącego teraz, do „teraz” prowadzącego. Jeśli nie musicie nie oglądajcie Kanału. To film wybitny, ale oglądanie go łatwe nie jest. Dla śmigających po sieci to film archaiczny (w Cannes w 1957 spotkał się z Siódmą pieczęcią Bergmana, obydwa ex aequo dostały Srebrną Palmę). Krata, pod którą Stokrotka mówi Korabowi, żeby nie otwierał oczu, bo słońce go oślepi jest ósmą pieczęcią. Lepiej o niej zapomnieć, niech tkwi na swoim miejscu jeśli nie chcemy oślepnąć. Po 1945 roku wyprodukowano w Polsce około dwudziestu filmów odnoszących się do Powstania. Kanał pozostaje najbardziej znanym, może najbardziej bałamutnym, mieszającym dantejskie pejzaże pamięci z kanalizacją.  Najbardziej wkurzające jest to, że tej jesieni grupka anonimowych,

Tyle się dzieje w te wakacje!

Nie narzekamy na brak niusów. Nieoczywistym, a wartym rozważenia kierunkiem krótkiego wyjazdu może być Płock. Pomijając zachwycające, prawie romańskie drzwi do kolegiaty i podobno jeszcze starszą rzekę, po cichu podgryzającą wysoką skarpę, dobrym powodem wycieczki może być niewielka wystawa Okres przejściowy między poduszką a nożem.  Tytuł zdradzający dużą zręczność w układaniu znaczeń i liter z powodzeniem będzie mógł posłużyć pokoleniom politologów dla trafnego nazwania tego lata 2023, w historii gdzieś pomiędzy Starym Państwem a Średnim Państwem, niby nad Wisłą, a zarazem w zaświatowej nierealności wprost ze starożytnego Egiptu.  Nawet gdy wydaje się Wam, że u nas zaraz po Starym Państwie od razu będzie Nowe Państwo, na wystawę pójdźcie.  Wisi w malutkiej galerii, będącej zakamarkiem większej galerii, osadzonej jako instytucja kultury w budynku dawnej rytualnej mykwy. Zaskakująco często zdarzają się tam wystawy zmywające z głowy warstwy stereotypów i silnych przekonań „jak na pewno jest”. Może to duch miejsca?  A wystawa młodej artystki z Chorzowa, kiedy tylko zainwestujecie chwilę na uważne omiecenie wzrokiem precyzyjnie ciętych i jeszcze ostrzej formułowanych znaczeń, może się okazać małą „rewolucją  kopernikańską”. Pora na zmiany, a Kopernik jak pamiętamy (chyba ze szkoły?) też była Kobietą.

Czytanie zdań z “Listów św. Pawła”

wymaga albo nastroju jak z końcowych scen Odlotu (Taking Off) Miloša Formana, albo analitycznych zdolności interpretujących komunikaty RPP RP. Mimo to warto ćwiczyć. Najbardziej tajemnicze jest stałe (od tysięcy lat, niezależnie od skali aktualnej wojny) przekonanie, że to, co najważniejsze albo da się spisać, podpisać i zapieczętować, albo – paradoksalnie – rozlewa się i płynie szybciej niż atramentowy kleks, czy ludzka krew.  W sumie wszystko jedno, byle by było w końcu hiper. „W archikatedrze warszawskiej odbyło się polsko-ukraińskie nabożeństwo w rocznicę rzezi wołyńskiej.” W wakacyjnym klimacie, w szortach, klapkach, korkach, kwiatach we włosach, można by taką ceremonię skwitować w krótkich słowach. Tym razem nie warto (https://wpolityce.pl/kosciol/653673-oredzie-kosciolow-w-80-rocznice-rzezi-wolynskiej-sprawdz). Nawet gdy komuś zupełnie nie po drodze z tak awangardowo ubierającymi się starszymi panami, jeśli nie planuje szybkiej i dalekiej przeprowadzki powinien rzucić okiem na podpisane w warszawskiej archikatedrze wspólne Orędzie Kościołów w 80. rocznicę rzezi wołyńskiej. Dokumenty kościelne mają swoja specyfikę. Ten w wielu miejscach odwołuje się do Jana Pawła, do wcześniejszych dokumentów, ale tylko w jednym (powtórzonym w tytule) do wersu z Listu do Rzymian. Zdanie napisane po grecku przez gorliwego Żyda, z zawodu oskarżyciela publicznego, zdanie napisane dwa tysiące lat temu ma teraz w warunkach wojny coś zabezpieczać, sugerować kierunek działań? Religijne szaleństwo? Być może, w końcu to wewnętrzne porozumienie między odłamami katolików, a gdzie ortodoksi, gdzie cała w nic już nie wierząca, zmęczona reszta?  Mimo to zanim pojawią się nowe komunikaty z frontu, zanim jesienią zaleje nas fala sporów o eksport plonów, zanim dziarscy i bezkompromisowi ideowcy każdej z nacji upomną się o swoje, zanim będziemy musieli nauczyć się rozmawiać o niczym z tymi, którzy wrócili z okopów i nie bardzo wiedzą jaki jest teraz rok, warto to orędzie przeczytać.  Nie ma w nim niczego nieostrożnego, hierarchowie mają do perfekcji opanowaną technikę unikania takich słów. Jest tytułowe odwołanie do dziwnego

Łańcuchy pokarmowe w Zamku Ujazdowskim

Podobno ekologiczny rozsądek (szczególnie na Wschodzie) podpowiada by bardzo długo, w milczeniu przyglądać się jak dookoła nas przyroda sobie świetnie radzi.  Jak cykl pór roku niezmienny niemal niczym koniunktura w ekonomii po ojcowsku, z surową troską przypomina różnym istotkom, że trzeba sobie radzić, trzeba się spieszyć, trzeba polować na okazję. Zapolujmy na globalny rozgłos stołecznej wystawy w Zamku Ujazdowskim. W tradycji Zachodu ta, wprost z własnej obserwacji płynąca mądrość, wcześnie, już w cyklu archaicznych „mitów o sukcesji” (jak nazywa to Martin L. West) osadziła się w „bajkowej” mitologii. Wystawę zrobił artysta z Melbourne, wystawa zdenerwowała ambasadę Chin, a zainteresowała ambasadę Australii. O czym jest wystawa? Nie ma rady, trzeba wrócić do mitu, zgodnie z którym najpotężniejszy z Tytanów, najmłodszy syn Gai i Uranosa – Kronos – najpierw kastruje ojca Uranosa (Hezjod tak sprawę przedstawia: “Kronos przemyślny, / wielki, tymi słowami przemówił do matki czcigodnej: Matko, to ja to dzieło – skorom obiecał – wykonam, nie dbam bowiem o ojca, którego mam w nienawiści, choć jest nasz – on pierwszy niegodne sprawy wymyślił” Teogonia, 167-172″), potem szybko okazał się tyranem o wiele gorszym od Uranosa, w końcu oszukany przez najbliższych musiał zwrócić (vomitio, vomere, to odruch napędzający każdą dłuższą koniunkturę) to co spośród tychże najbliższych zżarł. Porządek wypluwania odwrotny do ładu połykania wywrócił na nice cały rodzinny ład. „(… w hymnie do Afrodyty wprost mówi się o tym, że Hestia była najstarszym dzieckiem Kronosa, a mimo to, z woli Zeusa, stała się najmłodsza z całego potomstwa. Z kolei Zeus, urodzony najpóźniej, stał się najstarszy, a w każdym razie w Iliadzie powiada się, że jest on starszy od Posejdona.”(Martin L. West, op. cit., s. 395).  Dawno temu (dwieście lat co najmniej), z jakichś urojonych powodów stary, głuchy Goya na ścianie własnej jadalni namalował Saturna pożerającego dzieci. Obraz bardzo długo zostający w pamięci, w

Na starych obrazach namalowano większość sytuacji, z jakimi spotykamy się w życiu

Obrazy złe, obrazy niosące złe emocje oglądamy chętniej. Nie potrafimy ich nie oglądać, po to mamy wiązkę instynktów by nasz organizm potrafił się czasem ochronić niezależnie od nabitej myślami głowy. Jeśli dostrzegamy oznaki niebezpieczeństwa, będziemy w tę stronę bacznie zerkali. Korzysta z tego od zawsze polityka, marketing, korzysta każdy kto zabiega o cudzą uwagę.  Warto pamiętać, że takie obrazy oglądamy w recesji, i nie chodzi o stan gospodarczej koniunktury. Chodzi o sposób działania takich obrazów, wymuszają one recessio – mimowolne, instynktowne „cofanie się “. Niby manewr jak każdy inny, skoro mamy zagwarantowaną swobodę poruszania.  Kłopot w tym, że w czasie cofania się oczy mamy utkwione w jakimś frapująco strasznym obrazku. Widać na nich, jak na dłoni, że blisko, bliżej niż zakładamy, za naszymi plecami krok w krok postępują monstra stokroć groźniejsze od tych, na które się gapimy. W poniedziałek 11 lipca zacznie się szczyt NATO w Wilnie. Ktoś powinien zawieźć tam lwowskiego misia z drugiego albo trzeciego piętra bloku. Czy ktoś chce żyć w cyrku, którego główną atrakcją ma być tresura niedźwiadków oparta na strachu? Welcome to Russia. Podobno skuteczność systemu Patriot w przypadku rakiet to około 70%, zasięg to 100-160 km. Odległość z Lwowa do Rzeszowa drogą asfaltowaną wynosi 170 km.

Nie było trudno przekonać Beyoncé, że Atlas Sztuki to Fundacja naprawdę zajmująca się sztuką

a „Ziemię Obiecaną” Reymonta przepisujemy nie dlatego, że (jak chce profesor Krzysztof Pomian) ogarnęło nas „szaleństwo katalogowania” ludzi według ich charakteru (pisma). Choć „po prawdzie” taka namiętność nie opuszcza Europę do dziś. Nadal w popularnym przekonaniu historia sztuki zajmuje się odróżnianiem gotyku od renesansu, renesansu od manieryzmu, manieryzmu od baroku, baroku od klasycyzmu. Kompletnie inne znaczenie i zakres chronologiczny mają te same style w historii muzyki. Jeszcze inaczej jest w historii literatury. Kultura europejska to misterna koronka powycinana w nakładających się na siebie kategoriach, porządkach, katalogach zdarzeń. Radykalny minimalizm modernizmu (less is more) wytępił większość gatunkowych nazw styli wykonawczych. Dawno, dawno temu, w połowie XVIII wieku, w czasach Johanna Joachima Winckelmanna popularne stało się przekonanie, że Kunstgeschichte ist Stilgeschichte (historia sztuki to historia stylu). Styloznawstwo, przymus zaliczania wszystkiego co się widzi do jakiegoś stylu był europejską modą, rozrywką elit. Nie ma powodu by w latach dwudziestych XXI wieku nadal posługiwać się na zmianę modernizmem i postmodernizmem. Życie w ubogich ekosystemach jest trudne. W wielu zwracających na siebie uwagę wydarzeniach kultury masowej z łatwością można rozpoznać cechy przypisywane dawnym historycznym stylom. Uff, zaufanie wróciło. Barok zaczął z przytupem. Barok zafascynowany ogromnymi kontrastami, wielką skalą, teatralnym patosem, rozwibrowanymi emocjami jest naturalnym odniesieniem dla wielu najgłośniejszych wydarzeń w muzyce pop. Barok w historii muzyki to okres dysponujący magnetyczną siłą działania na słuchacza.  • od lewej: Antoine Coysevox, „Sława” („Fame”) na Pegazie; 1698–1702, wysokość: 3.15 m, Luwr. Resztę można łatwo wyklikać.

Metafora palca jest bardziej interesująca. Palec jest doskonałym markerem antropomorfizacji.

Palec traktowany jest jako symbol Ducha Świętego. Abstrakcyjna i niezrozumiała moc zawarta jest w małej, słabej części ludzkiego ciała (zob. Ambroży, Expositio evangelii secundum Lucam, VII, 93 Komentarz do Ewangelii według Łukasza). Metafora „Księgi Świata” (liber mundi) jest powszechnie znana. Wyobraźnia scholastyczna spopularyzowała to porównanie. W XII wieku Hugon z Saint-Victor napisał: „Universum enim mundus iste sensibilis quasi quidam libre est scriptus digito Dei, hoc est virtute divina creatus, et singulae creaturae quasi figurae”. (Didascalion de studio legendii 7.4; PL 176) Cały ten zmysłowy świat jest jak pewna księga napisana palcem Bożym, to znaczy stworzona Bożą mocą, a poszczególne stworzenia są w niej figurami”. W tym samym stuleciu Nizami Gandżawi (نظامی گنجوی) rozpoczyna Eskandar-Nâmeh (Romans Aleksandra Wielkiego) wersetem: „Twoje pióro to mądrość, twoja księga to świat”. Boga poznajemy po tym, że ma wszystko na wyciągnięcie ręki. A jednocześnie nasze palce są bardzo „duchowe”. Wystarczy palec, aby uruchomić potężną kratofanię (spójrzmy jeszcze raz na ilustrację Williama Blake’a). Nawet mały palec może działać niesamowicie. Sacrum jest bardzo zmysłowe. Vesper Lynd: „Gdyby jedyną rzeczą, która z ciebie została, był twój uśmiech i mały palec, nadal byłbyś bardziej męski niż ktokolwiek, kogo kiedykolwiek znałem”. James Bond: „To dlatego, że wiesz, co mogę zrobić z moim małym palcem”.

26 czerwca 1961 zmarł w Gwatemali „chuligan wolności” Andrzej Bobkowski 

Warto o tej postaci pamiętać. Czytając w Szkicach piórkiem relację o upadku Francji latem 1940 z perspektywy cyklisty o wiele łatwiej uwolnić się od patriotyczno-sztampowej oceny wielu dziwnych postaci, jakie zamiast „bronić swojej ojczyzny”, walczyć, snują się dziś po Europie. Bobkowski, syn generała, do armii polskiej we Francji zgłosił się jako jeden z pierwszych. Nie został przyjęty. Znaczenie twórczości literackiej tego ekonomisty, gwatemalskiego modelarza, człowieka starającego się desperacko zachować niezależność od okoliczności dla kultury polskiej jest porównywalne ze znaczeniem Gombrowicza.  Poglądy miał proste: „Człowiek wolny, intelektualista, pisarz i poeta naprawdę wolny, który chce być wolny, będzie do końca tego świata miał coś z chuligana”.  Pod koniec lat pięćdziesiątych na prośbę Redaktora Giedroycia spisał Bobkowski lekko żartobliwy życiorys w trzeciej osobie. Epizod związany z pobytem we Francji przed wkroczeniem Niemców brzmi tak: „Oczekując na powołanie do wojska i nie chcąc korzystać z pomocy społecznej, utrzymuje się z prania bielizny, założywszy polską pralnię dla uchodźców pod firmą „Monsieur Sans-Gêne, Chlorcio i Spółka”, w której obok obficie używanego chlorku, czyli żawelu, był jedynym pracownikiem (…) Nie mogąc dalej kontynuować swego interesującego zajęcia praczki, wstąpił do francuskiej fabryki amunicji”. Ktoś, kto zakłada pralnię pod szyldem Duch Święty. Chlorcio i spółka i pracuje w niej jako jedyna praczka (no, chyba że robi się naprawdę zimno: „Wskutek tych mrozów musiałem przerwać od 10-go b.m. moją pralnię, bo mi stawy w palcach i w łokciach tak zaczęły puchnąć i boleć, że nie mogłem pracować. Bardzo mnie to przygnębiło, ale co robić. Jak się tylko możliwie się zrobi i choć trochę cieplej, to zacznę na nowo, tym bardziej, że klientela stale się dopytuje natarczywie o zdrowie „tej pańskiej praczki”. Ja tymczasem obkładam się trochę nieśmiertelną naszą rodzinną antiflogestyną i kuruję „tę moją praczkę”. Te mrozy dochodzące do minus szesnastu stopni przetrwaliśmy w naszym gołębniku zupełnie dobrze pomimo braku

Wycinanka jest powszechna

Zdumiewające, że w świecie w całości ponoć utkanym z pikseli, rastrów, bitów i w kraju tak ceniącym kulturę ludową dopiero teraz, w czerwcu 2023-go otworzono Muzeum Wycinanki. Współczesność to jedna wielka wycinanka, kolaż szaleńca z nożycami do strzyżenia ludzi w ręku.  Muzeum powstało w miejscu Królewskiej Fabryki Papiery założonej w 1755 roku w Konstancinie nad rzeczką Jeziorką. Przeskalowana ludowa wycinanka pokrywająca polski pawilon na Expo w Szanghaju w roku 2010 spodobała się na świecie (https://www.bryla.pl/bryla1,85301,7561313,Polski_Pawilon_na_EXPO_robi_furore.html). Mimo tego, dopiero trzynaście lat później doczekaliśmy się placówki gromadzącej tradycyjne wycinanki. Uzbierało się ponad dwadzieścia metrów teczek z wycinankami w archiwum. Miejsce znalazło się w świetnie odrestaurowanym (https://www.modernizacjaroku.org.pl/pl/edition/3413/object/3883/muzeum-wycinanki-dawny-zabytkowy-dom-ludowy-na-os-mirkow-w-konstancin) budynku dawnego Domu Ludowego (i ochronki) dla pracowników papierni zaprojektowanym w 1908 przez Stefana Szyllera. Wycinanka jest zaraźliwa, patrzymy na neogotyckie gzymsy a widzimy ząbkowania z ponacinanej kartki. Zaskakująco mało wiemy o początkach tej tradycji. Najpierw musiał być papier, by pojawił się być może inspirowany kulturą żydowską (w której wszystko co styka się z literą nabiera znaczenia mistycznego) zwyczaj dekorowania domu przy pomocy wycinanki. Podobno ostatni dobry do wycinanek papier pochodzi z lat sześćdziesiątych XX wieku, z zamówienia ówczesnego Ministerstwa Kultury dla twórców ludowych.  W kulturze nadmiaru wycinanie powinno być praktyką powszechną, umiejętnością ćwiczoną od najmłodszych lat. Nawet gdy w dorosłym życiu ktoś się nie powiedzie i zajmie się na przykład polityką, sprawne wycinanie (w narodowym stylu) może się przydać, już na wakacjach. Niby wakacje, żadnej szkoły, a tu przez całe lato i początek jesieni trzeba będzie intensywnie edukować się “w temacie” krajów muzułmańskich, kierunków migracji z takich krajów, oby nie “w debacie” na temat odbudowywania kalifatów, gdzieś daleko na południu Pirenejów. Czemu nie, ale dlaczego wszystko to na poziomie gumna? Dlaczego w tak prymitywny sposób, przypominający staropolski oklep cepem? Jeśli realna polityka musi być demagogiczna, niech będzie, ale dem-agogos, prowadzący lud chyba nie musi wcale

Zupa z odrobiną pasty do zębów

Tina Turner „zaczytywała” książki Edgara Allana Poe. Gombrowicz nie znosił Balzaka. W roku 1958 pisał: „Nie znoszę jego Komedii ludzkiej. Pomyśleć, jak łatwo najlepsza zupa ulega zepsuciu gdy dodać do niej łyżeczkę starego tłuszczu lub odrobinę pasty do zębów. (…) Łatwiej znienawidzić kogoś za dłubanie w nosie, niż pokochać za stworzenie symfonii. Albowiem drobiazg jest charakterystyczny i określa osobę w jej codziennym wymiarze.” (Dzienniki, Niedziela, 1958). Gombrowicza czytamy. I co teraz, jak mieszać te przypadkowe i często przeterminowane składniki w naszym 5inKotle? W prawo mieszać, czy raczej do lewej, żeby odwlec przynajmniej moment kiedy ujawni się, że to, co przygotowano może figurować w karcie (czy raczej na panelu: order & collect) jako komedia ludzka? Taki los trwałych przedsięwzięć, fundacji, instytucji, a zwłaszcza „instytucji kultury”. Ich zamiarem i celem jest zawsze krzątanie się w celu sprokurowania symfonii (symphonia Mundi), a z czasem okazują się zlepkiem małości i zjełczałych drobiazgów. Jeśli będziemy pożywności dodawać do tej książkowej pulpy postaramy się o tłuszcz dobrej jakości, wieloletni, wysezonowany. Wydaje się to coraz bardziej znaczące. Bo co się stanie, jeśli zaczniemy czytanie opisywać jako proces, w wyniku którego powstają zanieczyszczenia i odpady? W wielu dystopiach książki są czymś zabronionym i niszczonym jako niebezpieczne (na przykład powieść Raya Bradbury Fahrenheit 451). Czytanie oraz ślad węglowy to chyba dostatecznie aktualny temat. Atlas Sztuki oczywiście i w tej dziedzinę również wykonuje szereg badań. W pomieszczeniu w jakim znajduje się czytelnik i książka nie zachodzą żadne nieoczekiwane zmiany parametrów jakie potrafimy rejestrować. Jesteśmy w stanie zarejestrować zmianę wskaźników, które uznaje się za związane z neuronalnymi korelatami świadomości {neural correlates of consciousness (NCC) takich jak: aktywność elektryczna i zużycie tlenu przez obszary mózgu}, być może aktywność hormonalną. I tyle. Wygląda na to, że podobnie jak w przypadku mikroświata to, co wiemy o czytaniu w większej mierze jest efektem modeli dedukcyjnych,

Najwyższa pora zacząć trochę bardziej interesować się tym co dzieje się poza Europą

28 maja rozstrzygnęły się wybory „o wszystko”, wybory prezydenckie w Turcji. Stopień polaryzacji poglądów był w Turcji bardzo podobny do tego u nas. Poziom emocji, ilość inwektyw używanych zamiast argumentów też. Bajka o zasadniczym wyborze między patriotycznym konserwatyzmie i kosmopolitycznym lewactwie podobna. Zaangażowanie aparatu państwa po jednej ze stron też.  Turcy wybrali.  Co jest ważne w tym wszystkim dla nas? Uświadomienie sobie, że wyliczone wyborcze „atrakcje” jakie nas czekają tego lata są czymś powtarzalnym, czymś wydarzającym się w pozornie zupełnie różnych kulturach. Ćwiczmy hasło popularne w pierwszej turze tureckich wyborów: „Wszyscy jesteśmy Turkami”. Może się nam przydać.  Choć niewykluczone, że koniec końców okazać się może, że „Wszyscy jesteśmy Turczynkami”. „Nursema nasıl oy verirdi? – Jak zagłosowałaby Nursema?” To najpopularniesze pytanie ostatniego etapu kampanii wyborczej, nawiązujące do bohaterki serialu „Kizilcik Serbeti”.  Wybór płci jako wybór polityczny to też nowy standard w polityce XXI wieku. Zabawne, że dzieje się to w tym samym miejscu, w którym jeszcze przed neolitem, kilkanaście tysięcy lat temu zaczęła się powolna, ogromna zmiana wyobrażeń odnoszących się do płci. Starsze, paleolityczne kobiece idole o szerokich biodrach ustąpiły pola bohaterskim, szalonym męskim wojownikom. Tym, którzy nadal, przy każdej elekcji (erekcji?) prowadzą do boju, do końca, szarżują na cały wrogi świat.   Rysunek satyryczny z tekstem: „Wszyscy jesteśmy Turkami”; Katarzyna Kozyra, „Więzy krwi”, 1995; Postać kobiety Gobekli Tepe, warstwa II, 7500-6000 lat przed naszą erą;  Wojownicy, m.in. na reliefie z Sayburc, z VII(?) tysiąclecia p.n.e., ściskający członek w garści, atakowany przez dwa lamparty. Podobno najstarsza znana scena z narracją, długi serial.

Kto potrafi odróżnić grzyb atomowy dobrej jakości od jego taniej kopii?

Proszę pomyśleć jakie znaczenie ma fakt, czy przytrafi się nam eksplozja dobrej jakości, czy jej chińska albo koreańska podróbka. Oczywiście celność, jakość, zasięg broni z której się zabija wpływa na efektywność zabijania, ale niekoniecznie ten, z kim walczymy musi na to zwracać uwagę. Wojna w Ukrainie nie jest formą rywalizacji jaką są w stanie pojąć mieszkańcy Europy, którzy jak pisał Tuwim:  „(…) – widzą wszystko  o d d z i e l n i e: Że dom… że Stasiek… że koń… że drzewo…” Na razie i my, i media wszystko w przebiegu wojny w Ukrainie doskonale rozumiemy. Czego tu nie rozumieć: wojna jest tylko formą presji ekonomicznej i kulturowej, prowadzoną środkami brutalniejszymi niż zazwyczaj. Wrogie przejęcie to termin doskonale znany bankowcom i biznesmenom. Technicy, inżynierowie, umysły ścisłe i precyzyjne doskonale rozumieją, że to technika wojskowa, jej ilość, jakość zdecyduje o przebiegu wojny. Ekonomiści od razu wiedzieli kto wygra, skoro saldo handlowe obydwu walczących stron jest takie, jakie jest.  Patrzymy na te wojnę jak dziewiętnastowieczni mieszczanie patrzyli na Wojnę Krymską. Wojna jest, ale w najmniejszym stopniu nie narusza reguł codzienności. Jest pod kontrolą, obserwujemy ją, dokładamy starań by się nie powiększyła. Pożary się zdarzają, ale z pewnością nie będą apokaliptyczną katastrofą globalną. Ten rodzaj zachodniego myślenia jest niedomknięty, niekonsekwentny, niespójny i może to być groźne. Traktowanie wojny jako zjawiska ekonomicznego i gospodarczego, dającego się kalkulować mimowolnie zakłada, że nadal działają rozróżnienia przy pomocy których opisujemy rzeczywistość. Dla Zachodu, szczególnie dla Zachodu drugiej połowy XX wieku takim pojęciem jest pojęcie taniej podróbki. Angielski wykształcił szczególnie bogatą frazeologię: cheap reprint, cheap imitation, cheap fake, cheap knockoff, cheap copy po bardziej personalne: total sham, bargain basement stand. To frazeologia budująca całą hierarchię Zachodu, oparta na historycznym poczuciu „wyższości” i podległości. De facto wojna jest brutalną formą ustalania nowej hierarchii. Nie ma natomiast czegoś takiego

Wydaje się wam, że wiecie coś niecoś o piciu i upojeniu?

Tylko dlatego, że czytacie po polsku, w jednym ze słowiańskich języków Wschodniej Europy albo jeszcze niedawno „zamieszkiwaliście” na Włókienniczej w Łodzi? No więc, tylko wydaje się wam.  Roberto Calasso (Zaślubiny Kadmosa z Harmonią, przeł. S. Kasprzysiak, {Le nozze di Cadmo e Armonia}) w dwóch zdaniach, tak zdawkowo jak to możliwe przypomniał co łączy całkowite zamroczenie rozumu i coś, o co warto grać: unieważnienie wyroku Losu.   “Z miłości do Admeta Apollon upił Mojry i być może było to najbardziej szalone święto, o jakim napomknienie do nas dotarło, ale o jakim nic więcej nie umiemy powiedzieć prócz tego, że się odbyło. Mojry, dziewczęta o pięknych ramionach, które przędą nić życia każdego ze śmiertelnych, pojawiają się w wyobraźni Plutarcha jako »córy Ananke«, Konieczności. A Konieczność, jak przypomina Eurypides, który »dzięki muzom się wzniósł w przestworza« i »silniejszego nic od Ananke nie znalazł«, jest jedyną potęgą, która nie ma ołtarzy, ani posągów. Ananke to jedyne bóstwo, które nie wysłuchuje próśb przedkładanych jej razem ze składaną ofiarą. Jej córki można podejść tylko posłużywszy się upojeniem. I bardzo rzadko pijaństwo okazuje się silniejsze od nich. Apollon potrafił tego dokonać, ale tylko dzięki miłości do Admeta, ponieważ pragnął odwlec jego śmierć.”   Rezygnacja z Rozumu Śmiertelnym przychodzi z trudem. Bogom – jak zwykle – dużo łatwiej. Ale i oni muszą mieć śmiertelnie dotkliwy powód.

Czy warto poświęcić na W20 całe piętro Chaplinowi?

Dobrze zestawiona, uważnie obejrzana ikonografia Chaplina zastępuje długi i nudny wykład o antropologii kulturowej XX wieku. To, czego dowiedzielibyście się pod jego koniec zobaczycie już w kadrach kończących Ballet Mécanique Legera i Murphego z roku 1924. Kukiełka Chaplina rozsypuje się (rekonfiguruje?) na fragmenty, rozsypuje się pod wpływem szalonego, mechanicznego, rozkołysanego ruchu kamery i światła, po pierwszej Wielkiej Wojnie. Dokładnie sto lat temu, w połowie lat dwudziestych zacznie się proces lepienia nowego, „stalowego” człowieka. Takiego, który się nie rozsypie, nie zawaha, wypełni każdy rozkaz. Charles Spencer Chaplin urodził się 16 kwietnia 1889 roku w Londynie.   Czego się życzy na sto trzydzieste czwarte urodziny? Z pewnością nie Legii Honorowej, jeśli już to kolejnej awantury, takiej jak ta wywołana przez młodych letrystów 29 października 1952, kiedy Chaplin w Paryżu, jak przystało na Starszego Pana osobiście odznaczenie odbierał. Takie ataki, ataki ze strony ulicy, ataki na ulicy są znakiem, że nadal ktoś działa tak jak trzeba, działa jak kij w mrowisku.  Dziś ruch podobno jest większy, korki koszmarne, zaczynamy tęsknić za jakimś, niechby nawet dyktatorem, byleby to wszystko ogarnął, uporządkował. Czy znajdziemy dyktatora lepszego od tego granego przez Chaplina? Niestety, raczej tak. Ilustracja: Spojrzenie Chaplina, spojrzenie robotnika, z grupy: Robotnik i kołchoźnica (Рабо́чий и колхо́зница) autorstwa Wiery Muchiny, 1937, rzeźba była obrazową analogią pierwszych artykułów konstytucji ZSSR z 1936 r. mówiących o “niewzruszonym sojuszu robotniczo-chłopskim”.

Sudanizacja

Sudan to starożytna kraina Kusz, z której przez stulecia pochodziło całe złoto Egiptu, to miejsce lokalizacji biblijnych kopalń króla Salomona. Chartum to około sześciu milionów ludzi w jednym mieście nad Nilem. W mieście toczą się walki, z użyciem lotnictwa. Dysponuje nim armia dowodzona przez Abd al-Fattah Abd ar-Rahman al-Burhana. Ich przeciwnik Siły Szybkiego Reagowania Mohameda Hamdan Dagalo chyba przegrywają. Chyba, bo w czasie walk w mieście niewiele wiadomo. Poza tym to daleko. Póki co nie warto uczyć się nazwisk głównych aktorów. Z nie polskiej, a bardziej zachodniej perspektywy podobnie wygląda wojna w okolicach Doniecka i Bachmutu. Inwestować czas i uwagę w odróżnianie Szojgu i Gierasimowa od Prigożina? Studiować kto jest prawdziwym generałem a kto kucharzem, czy poganiaczem wielbłądów?  Czytać kto komu wyciął jaki numer? Bez przesady, ostatnie (aktorsko marne) „dramatyczne” wystąpienie Prigożina na tle jego wagnerowców (https://twitter.com/i/status/1654397764569104384) rozbudza nadzieję.  Pięć minut ględzenia, wprost do „narodów Rosji” i nagle Federacja Rosyjska upodabnia się do Sudanu. Tu i tam walczą jacyś lokalni watażkowie, obrzucają się wyzwiskami, rywalizują o wszystko. To nie żarty, leje się krew, giną cywile. Dla walczących najwyraźniej nie są to kwestie istotne. Władza, jakieś surowce to cała pula, o którą się rywalizuje. Pod względem grubości warstw mitonośnych pustynie Sudanu nie ustępują dzikiej Syberii. Obydwa te kraje, obydwie te wojny mają coraz większą szansę upodobnić się do siebie w europejskich głowach. Zadziała klasyczny, freudowski mechanizm obronny zmniejszający frustracje i lęk.  Przeniesienie (die Übertragung) Rosji w głąb „czarnego lądu” to kolejna, jawna (choć fantazmatyczna) niesprawiedliwość białych głów. Afryka ma dość własnych plag. Przemieszczenie (Verschiebung) obrazu wojny na Ukrainie gdzieś, gdzie ludzie są „zupełnie inni” niż my (i nie krwawią na czerwono) wcześniej czy później upowszechni się w europejskiej, komfortowej perspektywie. Sudanizacja Rosji z polskiego punktu widzenia jest czymś tożsamym z nagłym urealnieniem rosyjskich baśni snujących się od dawna po Zachodzie.  Jak

Instruct GPT, GTP-3, GTP-4, GTP-n+1

Obecna wrzawa ujawniająca niewyraźną obawę przed tempem nabywania umiejętności komunikacyjnych przez kolejne algorytmy warta jest porównania do stanowienia prawa dla rzeczywistości uginającej się pod naporem technologii w połowie XIX wieku. Oczywiście zabezpieczymy się jurystycznie na wszelkie możliwe sposoby. Kancelarie i gremia układające teraz regulacje prawne dla nowej technologii będą, oczywiście dla usprawnienia pracy, korzystały z umiejętności ChatGPT. To nic złego, wręcz przeciwnie, ale pora między sobą parę słów zamienić „w temacie” wiary, że ludzkie stanowione prawo ogranicza technologię. Wizja, wyraźna, dobrze skalkulowana wizja korzyści z „szybszej” komunikacji, z szybszego, mechanicznego przetwarzania informacji, z przyspieszenia tempa akcji jest jedynym horyzontem ograniczającym.  Oczywiście zaczniemy od precyzyjnych regulacji nakazujących by przed każdym użyciem ChatGTP pojawiał się człowiek z czerwoną chorągiewką sygnalizujący taki rodzaj nowej komunikacji. Angielska ustawa znana jako Red Flag Act wprowadzona w 1865 roku została już w 1878 złagodzona, człowiek z chorągiewką poprzedzający lokomobil parowy mógł truchtać przed nim w odległości 20 jardów, wobec wcześniej obowiązujących 60-ciu. W XXI wieku pójdzie pewnie ciut szybciej, mamy podobno mniej miejsca i czasu. 

Charyzma nie przenosi się przez media. Może zostać przekazana tylko osobiście, tylko wybranym

Misterium jest nietransmitowane. Początek biblijnej tradycji namaszczania przez proroka przyszłego władcy znajdziemy w szesnastym rozdziale Księgi Samuela (1Sm 16). Kluczowe są dwa wersy: siódmy i trzynasty. W siódmym ugruntowuje się pryzmat tego co niewidzialne i niepojęte, w trzynastym taki porządek zyskuje wymiar trwałości.  Ustawiona przez gwardzistów zasłona zmieniła prezbiterium katedry w Westminster w niedostępne sancta sanctorum w chwili namaszczenia olejem przechowywanym w ampulli w kształcie orła od czasu koronacji Karola II w 1661. Jednak spektakl otrzymania sakry monarszej buduje się nie tylko z zasłaniania kulminacyjnego momentu, ale przede wszystkim z ilości młodych twarzy dookoła. Bliskowschodni rytuał namaszczania władcy nieznany w kulturze rzymskiej wrócił do Europy dość niespodziewanie podczas drugiej koronacji Pepina Krótkiego przez papieża Stefana II 6 stycznia 754 roku w bazylice Saint Denis. Dzięki temu krócej trwały wątpliwości czy władza Karolingów detronizujących Merowingów jest w pełni legalna. Na malowidle z synagogi w Dura Europos (Syria) z połowy III wieku n.e. widać przedstawiony w stylu polichromii rzymskich moment namaszczania przez proroka Samuela najmłodszego spośród synów Jessego: rudego Dawida. Widać też uniwersalną siłę niezrozumiałego rytuału, czujne spojrzenia oczu pozostałych braci.  Dziś ta symbolika jest zupełnie zatarta. Najbliższe dni upłyną pod znakiem ziewającego księcia Louisa. Trzeba iść z duchem czasów, nowy król podobno jest bardzo postępowy. Ilustracja: Ampulla na olej święty przygotowana na koronację Karola II przez Roberta Vynera,  Malowidło z synagogi w Dura Europos (muzeum w Damaszku, panel WC3), poł. III w. n.e. Twarze, młode twarze.

Władze Katowic nie chcą muralu z napisem „Konstytucja”.

Akty fundacyjne, często są śladami desperacji, znakami kryzysu. Na szczęście zdarza się, że są symptomami jego przesilenia, jego prze-zwyciężenia, zostawienia go za sobą, w martwym królestwie wiedzy historycznej, na którą patrzy tylko benjaminowski „Anioł Historii”. Byłoby fortunnie, było by cudownie gdyby korzystając z trzeciomajowej jutrzenki swobody i doskonałych warunków awiacyjnych zleciał wprost do głów uczonych niewiast i mężów zajmujących się w Rzeczpospolitej myśleniem nad rolą konstytucji duch i przyniósł jak usłużny kurier silne przekonanie, że najwyższa pora lekko zmienić bajkę i zacząć mówić o pokrewieństwie, o braterstwie, o wspólnym sensie i Konstytucji 3 Maja i Konstytucji Benderskiej, spisanej przez kozackiego hetmana Filipa Orlika w 1710. Orlik kaligrafował artykuły „Pacta et constitutiones legum libertatumque exercitus zaporoviensis” stanowiące o niezbywalnych prawach ludu ruskiego w rzeczywistości tuż po klęsce pod Połtawą. Nasza trzeciomajowa powstała w chwili, kiedy trochę za późno było o otrzeźwienie narodowe.  Nad wyraz charakterystyczne jest, że dowolny rodzaj netu poinformuje was, o angielskiej „Magna Charta Libertatum” z 1215 roku o „pierwszej spisanej” konstytucji amerykańskiej z roku 1787, przy odrobinie wytrwałości dowiecie się o konstytucji Korsyki z 1755 wymierzonej w Genueńczyków, ale nie znajdziecie zbyt wielu miejsc podkreślających, że wolnościowe, oparte na prawie stanowionym, które obowiązuje całą wspólnotę akty w Europie zjawiły się we wschodniej jej części najpierw w Benderach, potem w Warszawie. Obecny wysiłek, dziesiątki tysięcy zabitych zobowiązują do tego by skutecznie i głośno zacząć przypominać Zachodowi o jego spóźnionym tym deklaratywnie ważnym obszarze „rozwoju”. O bardzo długiej, trwającej co najmniej do epoki Bismarcka, jeśli nie do XX-wiecznych „profesjonalnych elit” (homo faber) fascynacji sprawnością „oświeconego absolutyzmu”.  U Orlika gwarantem kozackiej konstytucji miał być król szwedzki, czyli ktoś, kto właśnie zupełnie bez wyczucia wschodnich realiów i dystansów przegrał rozstrzygającą bitwę z Piotrem I i ratował się ucieczką do Turcji. Ukraina dziś podobnie jak kozacy Orlika na początku XVIII wieku bez pomocy

Ekowieżowiec w Nowym Centrum Łodzi: wizytówka, ale nie ikona. Lex deweloper po łódzku.

Dar słowa jakim obficie zroszone są portale architektoniczne zawsze cieszy, nawet bez wizualizacji. Warto zgodnie z architektonicznym odruchem przyjrzeć się konstrukcji. Śmiałe konstruowanie przyszłości to łódzka specjalność, co najmniej od epoki, kiedy miasto szło łeb w łeb z Chicago. Dziewięć tytułowych elementów, niby wyglądają jak części zdania, ale to nie jest zdanie, to tylko jego równoważnik. Zabrakło czasownika, co być może symptomatyczne. Inwestor się już raz sparzył i aż tak pewny realizacji nie jest, by od razu orzeczenie w tytule stawiać. Może woli poczekać z tym orzeczeniem, na to, co orzeknie konserwator zabytków, miasta Architekt i wielu innych z mocy prawa pilnujących naszej łódzkiej sielanki. Dla ułatwienia ich pracy przypominamy, że o wieżowcu łódzkiej telewizji lata temu Terry Gilliam (reżyser, a nasza sielanka nadal mocno jest filmowa) powiedział, że to najbrzydszy budynek świata.  Ośmieleni rozmachem wizualizacji pogrupujmy tytułowe wyrazy: trzy konkretne rzeczowniki – ekowieżowiec, wizytówka, ikona, trzy ładne słówka współbrzmiące jak plan miejscowy: Nowe Centrum Łodzi, i zostają  trzy drobne okoliczniki (dwa okoliczniki i przydawka?): w, ale nie.  Tylko proszę pamiętać o pauzie, o spacji przy czytaniu tej ostatniej trójki, bo niezręcznie wyjdzie. Pauza, spacja, oddech to coś bardzo Łodzi potrzebnego, nawet w Nowym Centrum. To coś bardzo podobnego do neonu łagodnie mrugającego ze szczytowej ściany sąsiedniej kamienicy, gdy stoi się na światłach na rogu Narutowicza i Sienkiewicza: w-dech, wy-dech. „Autorami instalacji są architekci Katarzyna Furgalińska i Łukasz Smolarczyk z pracowni Supergut Studio z Katowic.  – Przygotowywaliśmy się do tej realizacji ponad 2 lata, prowadząc rozmowy zarówno z artystami lokalnymi, jak i twórcami z różnych stron Polski. Z uwagi na fakt, że jest to pierwsza tej skali neonowa instalacja w Łodzi, zależało nam, żeby była ona w pełni przemyślana, przede wszystkim pod kątem doboru właściwej lokalizacji, a także samej treści neonu.” (https://uml.lodz.pl/aktualnosci-lodzpl/artykul-lodzpl/neonowa-instalacja-wdechwydech-w-centrum-lodzi-id26447/2019/3/7/) Jeśli ekowieżowiec uzyska orzeczenie, powstanie, trzeba będzie przenieść duży

Święto Pracy, Labour Day

Trwa ta tradycja od 1889. Skorzystajmy z, kto wie, może jednych z ostatnich obchodów bez udziału związkowych algorytmów, bez sunących w pierwszomajowym pochodzie robotów niepojmujących, dlaczego prawa pracownicze są nie dla nich.   Obchody gdzieś dalej od dawnego Bloku Wschodniego? Może Reykjavik? Szukając dobrych wzorów na chwilę majowej swobody warto spojrzeć na parę w samym środku grającej na ulicy orkiestry. Bęben i tamburyna, islandzka sekcja rytmiczna: może być ikoną Fyrsti maí – 1 maja, daleko na zimnej wulkanicznej wyspie. Kiedy wczytamy się w podpisy pod zdjęciami robi się naprawdę radośnie: Robotnicza Orkiestra Dęta wykonuje słoneczną sambę na Placu Ingólfstorgi. Słoneczna samba przyda się i w naszym umęczonym przez turbokapitalizm kraju. Drugie zdjęcie z Fyrsti maí 2022 warte jest uwagi z powodu architektonicznego tła. Podpis znów jest bardzo konkretny: Orkiestra dęta gra w rogu, na rogu Bankastræti i Lækjargatu, w tle Rada Ministrów i kancelaria premiera. Tak, tak, uwaga zadeklarowani egalitaryści, ten mały biały domek z naczółkowym dachem to siedziba premiera i rady ministrów Islandii. Cały rząd, dziesięciu ministrów i premier spokojnie mieszczą się w nim i pracują. Bez kolumn, bez attyki, bez panopliów wokół portyku. Bez ogrodzenia? Bez migających non-stop policyjnych kogutów, być może bez tajniaków, choć tego akurat na podstawie fotografii orkiestry dętej nie ustalimy. A w kontekście dawnych 1-majów bez trybuny honorowej. Niemożliwe, a codzienne, choć na wyspach egzotycznych. Ilustracja: Lúðrasveit Verkalýðsins tekur sólarsamba á Ingólfstorgi. Lúðrasveitin blæs í horn, á horni Bankastrætis og Lækjargötu, Stjórnarráðið, skrifstofa Forsætisráðherra í bakgrunni.

Tylko fakty nas interesują podobno.

Co to właściwie znaczy? Fakt, czy raczej jego łaciński przodek – factum – występował w złożeniach, takich jak: factum est. Da się to przetłumaczyć najprościej: faktem jest, lub równie dobrze: zostało zrobione. Fakty, dopóki nie zostaną zrobione, urzeczywistnione (co potwierdza est/jest, trzecia osoba liczby pojedynczej czasownika esse – być, istnieć), sfabrykowane, dopóki się nie wydarzą i nie zostaną zauważone nie istnieją. Kto fakty robi? Faktycznie, rzecz biorąc wszyscy. Jednym wychodzi lepiej, innym kompletnie nie wychodzi. Bardzo trudno ocenić jakość faktu. Nawet jeśli upieramy się przy „obiektywności” faktów, choć bardziej są one czynem, zdarzeniem, wypadkiem niż obiektami, jakie biorą w nim udział, nie dysponujemy obiektywnymi skalami by je szeregować, układać, piętrzyć według ważności, przydatności powszechnej, „doniosłości”, etc.  To się nie zmieni dopóki nie zostaniemy wszyscy ze sobą na stałe w jedną sieć komunikacyjną zestaleni.  Faktem ostatnich godzin stała się eksplozja zgubionej lotniczej bomby na skrzyżowaniu ulic Watutina i Gubkina w rosyjskim Biełgorodzie. Informacje, i co ważniejsze filmy z miejskiego monitoringu pokazującego co się „faktycznie wydarzyło” okrążyły glob już kilkukrotnie. Nikt na szczęście nie zginął. Z Biełgorodu do ukraińskiego Charkowa jest niedaleko, osiemdziesiąt kilometrów, godzina, półtorej samochodem, gdy nie ma wojny. Fakt, że akurat incydent z Biełgorodu przykuł uwagę tylu obserwatorów wiele mówi o sposobach obserwowania „faktów”. Pewnie na początku wojny na charkowskich osiedlach też było sporo ulicznych kamer, potem wielokroć więcej eksplozji między samochodami, blokami, sklepami. Informacja, że coś wybuchło dziś w Charkowie jest żadną informacją, to normalne. Wygląda na to, że „medialnym faktem” staje się (est) to, co nie pasuje do naszych mimowolnych założeń obserwacyjnych, to, co podważa szacowny rozkład prawdopodobieństwa.  Biorąc pod uwagę, że tylko jeden z dwóch walczących od kilku dni ze sobą sudańskich generałów dysponuje lotnictwem, liczba bomb, jakie spadły w centrum Chartumu w ostatnich godzinach z pewnością jest większa. Mimo to nikt nie będzie emitował i oglądał

Przewodnik krok po kroku po uprawie żonkili i narcyzów

Opinie ekspertów są różne, jedni radzą, żeby podlewać raz na rok, inni zalecają by nie przesadzać z częstotliwością, jeśli chcemy się cieszyć żywą barwą dłużej. Czterysta pięćdziesiąt tysięcy papierowych kwiatów. Żółtych, rozdawanych 19 kwietnia w Warszawie i kilku innych miastach w Polsce to działanie niepragmatyczne, ale piękne. Bardzo, bardzo szczególny, niestety bolesny aspekt tego czym jest „piękne działanie”, działanie niespecjalnie liczące się z realiami przypomina się w dniu wybuchu Powstania w Getcie. W kawałku miasta, na którym tłoczyło się i umierało tyle mniej więcej tysięcy ludzi. To było pierwsze powstanie w mieście w czasie II wojny światowej.  Co się dzieje z miastem, w którym do głosu dochodzi desperacja i wściekłość?  Nie sposób tego badać w ramach jakichś badawczych dyscyplin: urbanistyki, studiów nad przestrzenią publiczną, historii, socjologii, antropologii, etc.  Kwiaty są dobre, szczególne tak zwykłe i anonimowe. Nie dowiemy się już kto taki gest zaczął. Nie musimy tego wiedzieć, powinniśmy pamiętać. Powinniśmy, z powodu na przykład piękna. To podobno cholernie kosztowna abstrakcja, ale każdy może ją mieć, przynajmniej raz.  Może już pora by oprócz kwiatów zająć się czymś podobnie prostym, np. literami.  Żydzi, Polacy, Niemcy, po chwili okaże się, że trzeba dopisać do tego Rosjan, Białorusinów, Litwinów (Bałtów), Ukraińców i jak zwykle po dłuższej chwili przypomnimy sobie jeszcze o Romach i Tatarach. Wszyscy ci ludzie znaleźli się obok siebie, naprzeciw siebie z powodów, których wielu z nich nie chciało i nie rozumiało. Wielu wręcz przeciwnie. Tyle historii wystarczy, jeśli mamy żyć w tym samym miejscu, od stuleci zamieszkanym przez – jak to napisała Hannah Arendt – „pas ludności mieszanej”. Kilka europejskich etnosów, kilka alfabetów, historia niezrozumienia. Kto z nas potrafi napisać cokolwiek, choćby piękno po hebrajsku, w jidysz, po polsku, niemiecku, rosyjsku, ukraińsku, białorusku, litewsku i po romsku i tatarsku? Nikt? Spróbujmy z czymś bardziej oczywistym: pamięć? Też nikt?  To mamy

Reportaż to dość ekskluzywna i kosztowna forma zbierania informacji na miejscu zdarzeń,

spopularyzowana za sprawą relacji z Wojny Krymskiej w połowie XIX wieku. Zachodnie media, duże redakcje stopniowo zapowiadają, że w trosce o zmniejszanie emisji gazów cieplarnianych będą emitowały tylko takie reportaże, które od reportera nie wymagają lotu samolotem. Zostanie więc reportaż podporządkowany transportowi lądowemu i morskiemu. Przy dzisiejszym nadmiarze źródeł dostępnych za sprawą internetu globalnie nie jest to żaden „informacyjny” problem. Nadal będziemy „na bieżąco” wiedzieli o wszystkim. W dłuższej perspektywie, w zestawieniu z ciągłą, lekko maniakalną, europejską troską o wiarygodność i bezpośredniość tego, co traktujemy jako wiedzę o świecie to jest znaczącą cezurą. W jeszcze dłuższej, odlotowej perspektywie, np. baroku, jest to wyłączenie powietrza spod kontroli przytomnego rozumu. Aer to zawsze był żywioł zdradliwy, chrześcijańska obawa w nim właśnie osadzała wszystkie przepoczwarzające się jak obłoczki dymu mniejsze i większe nieczyste duchy, w wolnych od psot metafizycznych chwilach zajęte cichym chichotaniem z niezdarności śmiertelników. Z punktu widzenia racjonalnej kontroli emisji gazów w epoce zasysającej i pobierającej wiedzę wprost z chmur latanie nie ma sensu. Pomruki o rychłej i technologicznie skutecznej polaryzacji i podziale jednego wspólnego „netu” na mniejsze intranety o wyraźnych granicach zasięgu jakoś się zharmonizują z sopranowym śmieszkiem. Harmonia mundi przetrwa bez problemu. Nasza zdolność do kompensowania niedoborów w otoczeniu jest o wiele większa, będzie wprost fantastycznie. Obraz Marca Chagalla, Soleil dans le ciel de Saint-Paul, 1983; Obraz Franciszki Themerson, Two Pious Persons Making their Way to Heaven, one propellered, one helicoptered, with a little angel below, 1951; jakieś zamieszki, gdzieś daleko, za morzem.

Wracamy z krótkich zimowo-świątecznych wypadów

Uwalniamy się od Rodziny, narty i święta to spory wysiłek. Zaraz po nich statystycznie częściej powinny pojawiać się szalone plany, by jak w starym dowcipie zrzucić wszystko i wyjechać, wyjechać samemu, daleko poza granice netu, mieć chwilę dla siebie, bo w święta znów się nie udało.  Jeśli odpowiada wam podróż po prawdziwym kosmosie zacznijcie od ilustrowanych wydań Ulissesa Joyca. Spokojnie, nie trzeba czytać, jest to, jak dawno ustalili joycelodzy, pierwsza (sprzed 101 lat) w pełni autonomiczna powieść, sama płynie. Podobno jak jakiś starożytny strumień (Styks, Lete), wszytko jedno, ważne, że samemu nie trzeba robić – literalnie – nic. Ot, jak pasażer zerknie sobie człowiek to tu, to tam. Tekst to temu irlandzkiemu autorowi dosyć koślawy wyszedł, miejscami wygląda to jak kierdel baranów na wysokości węzła Konotopa na adwójce zwanej „Autostradą Wolności”. Nawet dwa solidne tłumaczenia: Macieja Słomczyńskiego sprzed lat i nowe Macieja Świerkockiego nie były w stanie rozładować karambolu i kompletnego miejscami zakorkowania sensu w tej powieści. Jak to w kosmosie, ciasno, ciemno. Za to niektóre ilustracje od razu są w stanie wyrwać człowieka z powielkanocnej desperacji. Jeśli ktoś na początku takiej eskapady czuje się niepewnie, nie wie czy da radę polecieć, może zacząć na przykład od Matisse’a, ten nie tylko zilustrował ale i podpisał pewną ilość nowojorskich wydań Ulissesa razem z autorem jeszcze w latach trzydziestych. Ich ceny na aukcjach są interesujące, gdybyście nawet w tak prywatnej podróży nie mogli oderwać się od codziennego profesjonalizmu. Jak nie lubicie Matisse’a i jego modernistycznych dziwactw, zacznijcie od Richarda Hamiltona. To równy chłop, szczery popartowiec, ten od budowania współczesnych wnętrz (Just What Is It that Makes Today’s Homes So Different, So Appealing?) z tego co pod ręką. Na ilustracjach Hamiltona zamiast srogo wiosłować z Ulissesem po całym świecie od razu trafia człowiek na fajne towarzystwo, gdzieś w pół drogi między Wyspą Wielkanocną

Zabawne jest to, że nikt nie przewiduje, iż sędziowie są grupą zawodową poważnie narażoną na ryzyko zwolnień z powodów wysokich kosztów świadczonej pracy.

Nie pomoże im nawet masowe korzystanie z czatów GTP do sprawniejszego pisania uzasadnień. Ekscytacja sprawnością produkującej obrazy AI obnaża jak wątlutka jest warstwa sprawności językowej w ludzkiej komunikacji. Póki tematem uwagi będzie “sztuczna inteligencja” problem nie będzie istniał. Pojawi się, gdy zamiast o inteligencji ex machina zaczniemy mówić o wyobraźni maszynowej. A „prawdziwe” kłopoty dopadną nasze poczucie spójności i sensowności świata społecznego kiedy ktoś zacznie dywagować na temat „sztucznego sumienia” i jego oczywistych (na podstawie statystyk) przewag wobec sumienia ludzkiego, bardzo zawodnego i niedoskonałego. Wtedy można powoli malować na horyzoncie wielkimi holograficznymi literami wers z Dantego, ten najbardziej znany: „Lasciate ogni…”, pierwsza z brzegu maszyna trafnie dokończy. Wytwarzanie obrazów oczywiście angażuje to, co nazywamy inteligencją, ale w znacznie większym stopniu, także te ludzkie zdolności poznawcze, które przypisujemy wyobraźni (zarówno phantasia jak eikasia). Najmniej wiemy oczywiście o funkcjonowaniu sumienia. Perspektywa religijna traktuje je jako dziwną upodobniającą do transcendentalnego Absolutu instancję ludzkiej psychiki. Lekko zabobonny szacunek dla stanowionego i spisanego prawa w kulturze zachodniej po części wynika z nierozpoznanego statusu sumienia. Nie potrafimy sobie wyobrazić idei sprawiedliwości powszechnej bez indywidualnego sumienia, które nie zmuszone potwierdza istnienie takiej idei. Nigdy nie udało się w historii myśli zachodniej wypracować jednolitego poglądu co do istoty sumienia. Henryk z Gandawy przekonany był, że jest to władza związana z wolą, pożądaniem i działaniem, ale odrębna od zdolności poznawczych człowieka. Święty Bonawentura uważał, że synderesis (czyli władza – habitus – pobudzająca do działania) jest częścią władzy poznawczej: conscientia. W końcu św. Tomasz skłonny do akcentowania intelektualizmu kosztem woluntaryzmu jako bardziej fundamentalną uznawał sprawność pierwszych zasad poznania (intellectus principiorum), a dopiero w odniesieniu do nich sprawność pierwszych zasad postępowania (synderesis). Wszystko to straci znaczenie, kiedy zjawi się powszechne wyobrażenie„sztucznego sumienia” (AC, artificial conscience).  Credit: Instagram/Midjourney+

Im bliżej prawdziwej, współczesnej wiosny, tym mniej miejsca dla surrealnej, niepragmatycznej funkcji wyobraźni.

Ileż to razy doświadczaliśmy tegoż w Atlasie Sztuki. Sceny, które w sztuce dawnej wyglądają intrygująco, zmieniają się w groteskową farsę w ikonografii wieku XX. Nie zapowiada się by XXI miał cokolwiek zmienić w tym cywilizacyjnym trendzie. Wyobraźnia jest gatunkiem krytycznie zagrożonym, wbrew awangardowym deklaracjom, potrzebuje bardzo rozległego, bagiennego ekosystemu by przetrwać. A proces melioracji i drenażu nadal jest bardzo dochodową branżą gospodarki. „Po upływie szabatu Maria Magdalena, Maria, matka Jakuba i Salome nakupiły wonności, żeby pójść namaścić Jezusa. Wczesnym rankiem w pierwszy dzień tygodnia przyszły do grobu, gdy słońce wzeszło. A mówiły między sobą: «Kto nam odsunie kamień od wejścia do grobu?» Gdy jednak spojrzały zauważyły, że kamień był już odsunięty, a był bardzo duży. Weszły więc do grobu i ujrzały młodzieńca siedzącego po prawej stronie ubranego w białą szatę i bardzo się przestraszyły. Lecz on rzekł do nich: «Nie bójcie się! Szukacie Jezusa z Nazaretu, ukrzyżowanego, powstał, nie ma Go tu. Oto miejsce, gdzie Go złożyli. Lecz idźcie, powiedzcie Jego uczniom i Piotrowi: Idzie przed wami do Galilei, tam Go ujrzycie, jak wam powiedział». One wyszły i uciekły od grobu, ogarnęło je bowiem zdumienie i przestrach. Nikomu też nic nie oznajmiły, bo się bały.” (Ewangelia św. Marka, rozdział 16, 1-8)

Za tydzień Wielkanoc będzie obchodzona na Wschodzie, przez grekokatolików jak i prawosławnych.

Siła misterium „wypływająca” wprost z cieknących stróżek krwi może być gdzieś w okolicy Bachmutu medialne spektakularna. W zasadzie w Atlasie Sztuki chcemy zajmować się takimi właśnie obrazami „od święta”. Działanie świątecznego obrazu – ikony – zawarte jest w ostatnim słowie piątego wersu szesnastego rozdziału najstarszej Ewangelii Marka.   Powinno to być działanie silne, bezpośrednie, zdumiewające, zmieniające całkowicie sytuację.  Z pewnością nie mieszczące się w rejestrze tego co związane tylko z wyglądem, czy estetyką. Medioznawcy piszą o cyklicznie powtarzającym się kryzysie zaufania wobec kolejnych mediów i przenoszeniu uwagi w poszukiwaniu kolejnego, „lepszego”. Krew to bardzo stare medium, wcale nie tak atrakcyjne jak się o nim mówi. Eloquentia sanguinans u Tacyta znaczy: chciwy krwi, nie elokwentny, czy wymowny. Byłoby pięknie, gdyby za rok gdzieś tam, we wschodnim błocie zjawiło się zamiast rytuałów krwi filipińskie puso-puso skrywające małe dziewczynki udające anioła, ujawniającego, że nie ma śmierci i można już sypać kwiatki i konfetti. To tyle o obrazach. Większość z wyliczonych tu cech jest bardzo pożądana w sztuce i jej recepcji. Niestety, nie dysponujemy hermeneią mówiącą w jaki sposób dany efekt osiągnąć.  Pierwotna wersja Ewangelii kończyła się tym samym akcentem prze-strachu, wobec czegoś nie dającego się zrozumieć. Kończyła się na wersie ósmym. To dziwne zakończenie sumiennie opowiadające o dość nierozsądnej wyprawie naiwnych “kobiet” do zamkniętego głazem grobu. Czyli przedsięwzięciu może i słusznym, ale daremnym. Dalej jest dziwniej. Dalej, czyli po wejściu do środka. W wersie czwartym zainteresowany patrzeniem powinien zwrócić uwagę na zwrot: καὶ ἀναβλέψασαι θεωροῦσιν (kai anablepsasai theorousin). Theorousin jest od θεωρέω (2334 theóreó), znaczącego: zobaczyć, ujrzeć. Wszytko to najprostsze przykłady tego, co nazywamy: teorią (dla łacinników: contemplatio) i co zaczyna się od wzroku, który „coś dostrzega”, który uświadamia rozumowi istnienie czegoś. Anablepsasai (od: ἀναβλέπω 308. anablepó: spojrzeć, zwrócić spojrzenie na, spojrzeć do góry, podnosić oczy {cecha charakterystyczna vuls sacer}, przejrzeć, odzyskać wzrok)

Wielu próbowało, z marnym skutkiem. Kręcenie to trudne i specyficznie ludzkie zajęcie.

Mówią, że dopiero The last of Us okazał się „prawdziwym filmem”, serialem nakręconym na podstawie gry. Film, sekwencja opowiadania, obrazów i muzyki, to forma najbardziej przylegająca do naszych potrzeb komunikacyjnych, do instynktownego zagadywania tego, czego troszkę się obawiamy. Wujek G. błyskawicznie podpowiada, że „ten serial lub program telewizyjny podobał się 92% użytkowników”. Wow, wow! Choć zarażeni cordycepsem klikacze i (chyba) purchlaki wydają ciut inne dźwięki. I lepiej od ludzi realizują swoją „potrzebę komunikacyjną”. Szybciej, prościej, bardziej bezpośrednio. Jeśli komunikację utożsamia się z nieprzerwanym upodobnianiem swojego otoczenia do siebie, to nie tylko fantastyczne grzyby, ale zwykły jogurt i zamieszkująca go społeczność poczciwych, pracowitych bakterii fermentująca co się da, lepiej od nas jest skomunikowana. Podobno chodzi o to, by gospodarka rosła jak na drożdżach, także branża filmowa. W starym świecie, niezarażeni, szybko się nudzili. Więc pewnie w kolejnych sezonach czeka nas przeprowadzona z rozmachem ekranizacja Tetrisa. To gra logiczna, nikt nikogo niczym nie straszy i nie zaraża. Czysta, intelektualna przyjemność. A na końcu okazuje się, że wszytko się świetnie składa i pasuje do siebie jak ulał! Źle skomunikowani – jak dzieci – nie mogą się też doczekać. Może już zacznijmy głosować nad obsadą do Tetris. Nie chodzi o kolejny film o historycznych okolicznościach powstania gry, ale o film wprost z poukładanego „świata gry”. Jest tylu świetnych aktorów, czyją twarz widzicie na plakacie do serialu: Tetris. The first of Us? Jakim głosem mają nas uwodzić (klikać?) główni bohaterowie? Musimy się lepiej do siebie dopasować, dla dobra przyszłości.

Potrzebujemy czegoś konkretnego, czegoś wyczuwalnego, namacalnego.

Potrzebujemy bardzo, czasem wydaje się, że maniakalnie. Na tej potrzebie ufundowane są i ludyczne rytuały i metodologiczne, nieskazitelne naukowe statystyki. Skoro potrzebujemy tego wszyscy, musi to być coś do znalezienia w dowolnym miejscu świata. Coś, co mamy przy sobie. Antropolodzy napisali więcej książek o rytuałach krwi, o odróżnianiu krwi czystej i nieczystej, błękitnej i chamskiej bardziej niż chcielibyśmy przeczytać. Nasza wyobraźnia skłonność do samookaleczania przypisuje innym gatunkom, choćby pelikanowi z późno antycznych i średniowiecznych bestiariuszy, karmiącego swoje pisklęta krwią z własnej piersi. Krew jest substancją służącą do sublimacji, ale z niejasnych powodów upragnioną sublimacyjną przemianę musi zwykle poprzedzić coś wręcz przeciwnego, coś fizjologicznego i okrutnego. Dopiero taka rozpiętość ekstremum akcji w pełni ożywia nasze emocje. Gorzej radzi sobie wyobraźnia z dalszą, już bezkrwistą fazą misterium. Światło okazuje się zbyt słabym, zbyt mało konkretnym czynnikiem by zbudować wokół niego tłumną, dającą się przewidzieć reakcję. W obrębie chrześcijaństwa ludowe misteria kończą się przeważnie wraz z Ukrzyżowaniem. Potem można już tylko kombinować z czarną chustą zdejmowaną z twarzy Mater Dolorosa jak w filipińskim salubong, odprawianym o świcie w sobotę wielkanocną. Ciąg dalszy, istotny dla tej religii to już domena mocno abstrakcyjnej liturgii i homiletyki, retorycznych sztuczek „uczonych w Piśmie”, którzy dogmatycznie mieszają światło a to z Logosem, a to z Duchem, czyli abstrakcjami jakie nigdy nie pulsowały zbyt wyraźnie.  Tak się składa, że już za tydzień Wielkanoc będzie obchodzona na Wschodzie, zarówno jak przez grekokatolików, tak i prawosławnych. Siła misterium „wypływająca” wprost z cieknących stróżek krwi może być gdzieś w okolicy Bachmutu medialne spektakularna. Medioznawcy piszą o cyklicznie powtarzającym się kryzysie zaufania wobec kolejnych mediów i przenoszeniu uwagi w poszukiwaniu kolejnego, „lepszego”. Krew to bardzo stare medium, wcale nie tak atrakcyjne jak się o nim mówi. Eloquentia sanguinan u Tacyta znaczy: chciwy krwi, nie elokwentny, czy wymowny. Byłoby pięknie, gdyby za rok gdzieś

„Budynek musi się wszystkim podobać. W przeciwieństwie do dzieła sztuki, które nie musi podobać się nikomu”.

Adolf Loos całe życie był posiadaczem. Między innymi posiadał bardzo wyraźne, apodyktycznie wypowiadane poglądy. Posiadał też wątpliwy dar ściągania na siebie uwagi miasta. W jego wypadku uwagi całego Wiednia, który emocjonował się plotkami o architekcie.  Wystarczy sięgnąć, po któryś z jego pisanych i publikowanych często tekstów, choćby z najbardziej znanej pracy: Ornament i zbrodnia (A. Loos, Ornament i zbrodnia, przeł. A. Stępnikowska-Berns, 2015, Tarnów), by się o tym przekonać. Można zacząć od germańskich uwag o militarnej przewadze amerykańskiego plumbera (hydraulika) nad francuskim installateur’em. Mamy w Łodzi uliczki, przy których problem instalacji hydraulicznych nadal pozostaje równie nabrzmiały jak w Wiedniu z początku XX wieku. Właśnie odnowiono dom Hilarego Majewskiego, urzędowego architekta Łodzi, który kończył swoją bogata karierę w czasie kiedy młody, zbuntowany Loos podejmował różne prace w błyskawicznie rozwijającym się Chicago ostatniej dekady XIX wieku. Może (po uporaniu się z palącymi problemami infrastruktury) gdzieś w pobliżu, gdzieś w czasoprzestrzeni uliczki, przy której stoi dom Majewskiego warto przepisać uwagę Loosa z artykułu Architektur: „Budynek musi się wszystkim podobać. W przeciwieństwie do dzieła sztuki, które nie musi podobać się nikomu. Dzieło sztuki jest prywatną sprawą artysty. Budynek zaspokaja potrzebę. Dzieło sztuki zostaje stworzone, choć nie istnieje taka potrzeba. Budynek zaspokaja potrzebę. Dzieło sztuki nie ponosi żadnej odpowiedzialności, dom odpowiada przed każdą osobą. Dzieło sztuki chce wyrwać ludzi z ich komfortowej sytuacji. Budynek musi dawać komfort. Dzieło sztuki jest rewolucyjne, budynek jest konserwatywny. Dzieło sztuki wytycza nowe ścieżki dla ludzkości i myśli o przyszłości. Budynek myśli o teraźniejszości. Ludzkość kocha wszytko, co zapewnia jej komfort. Nienawidzi wszystkiego, co chce ją wyrwać ze zwyczajowej i bezpiecznej pozycji, i co ją niepokoi. I dlatego kocha ona budynek i nienawidzi sztuki.” Mówiono o Loosie, że pomógł pokazać «różnicę miedzy urną i nocnikiem» i wykazał «istnienie kultury w nakreślonej tą różnicą przestrzeni.» Dziś, kiedy zdaje się nam, że wszytko

Trybunał w Hadze

Sprawa nie jest prosta. Choć brzmi to ładnie, kiedy wymienia się, że sto dwadzieścia trzy kraje uznają jurysdykcję Trybunału Karnego w Hadze. Rosja przestała na mocy dekretu wydanego w 2016. Silni rzadko godzą się na ograniczenie swobody działania. W czasie głosowania w Rzymie w 1998 nad powołaniem tego sądu przeciw głosowały m.in. USA, Izrael, Chiny, także Irak i Iran, Libia i Jemen. Wtedy wydawało się, że będzie to kolejny sąd ścigających zbrodnie popełniane na dalekich peryferiach kultury zachodu. Trybunał zaczął działać w 2002 roku, w epoce „walki z terroryzmem”, nadal bardzo odległej od wyobrażenia sobie dużej wojny w Europie. W czasie kiedy Jean Baudrillard przekonywał, że „Wojny w Zatoce nie było”, a oglądaliśmy tylko serię rozbłysków na ekranach, gdzieś daleko nad anonimową pustynią. Ukraina nie jest stroną konwencji rzymskiej. Dopiero w 2014 roku, po utracie Krymu zwróciła się do ICC o przeprowadzenie śledztwa obejmującego jej terytorium.  Na mapie świata jest dużo miejsca, gdzie jurysdykcja ICC nie sięga. Mimo to Trybunał działa jakby chciał być głosem średniaków i słabszych, głosem, który może zmienić w świecie nieustannie się informującym o każdym wydarzeniu zaskakująco wiele, wbrew interesom silnych. Chyba najwyższy czas zaapelować, by czysto kurtuazyjnie wysyłać na adres ambasady Federacji Rosyjskiej imienne zaproszenia dla pana Putina przy każdej okazji, w końcu tyle ciekawych imprez otwiera się co tydzień. A każda okazja jest dobra, by się lepiej poznać.  Jak głosi hasło z podręcznikowej krzyżówki dla uczących się rosyjskiego: jesteśmy sąsiadami na tej planecie. W krzyżówkach oprócz zapału i pomysłów, absolutnie kluczową sprawą jest zmieszczenie się w kratkach. To się może udać, nawet wbrew silnym.   Wysyłajcie zaproszenia для господина президента Путина, przy każdej okazji, „może to coś da”.

Ptasie móżdżki

Nie wiemy do jakiego stopnia i czy w ogóle rozwój technologiczny i kierunek cywilizacji powtarzają wybory jakich dokonała ewolucja. Opuściło nas dziewiętnastowieczne przekonanie, że ewolucja jest tylko sumą przypadkowych wyborów, choć jej teleologiczność także nie mieści nam się w głowach. Dominującą „strategią”(skoro nie ma końcowego celu nie sposób mówić o strategii sensu stricto) jest zwiększanie zdolności do produkowania energii. Surowce energetyczne, fuzja jądrowa, źródła odnawialne, wszystko jedno byle gwarantowało więcej energii. Historia estetyki dostarcza przykładów, że nastawienie na ciągłe zwiększanie zasobów energii jest tendencją o co najmniej tysiącletniej tradycji. Gotyk płomienisty, manieryzm, barok, eklektyzm końca dziewiętnastego wieku, o sto lat późniejszy, figlarny postmodernizm to grzbiety regularnych (chronologicznie) fal wzmożenia, ostentacyjnego manifestowania form, których wytworzenie wymagało rozrzutności energii i lekceważenia skali wysiłku. Strategia odmienna, oparta na szukaniu sposobów oszczędzania, stałego zmniejszania zapotrzebowania na energię jest o wiele słabsza. Metaforyka społeczna kojarzy ją z ubóstwem, słabością, niemocą, wyrzeczeniem. Z tym, z czym większość z nas woli nie być kojarzona. Nieprzypadkowo minimalizm pojawił się jako wyraźna tendencja tak późno (pomijając monastycyzm), dopiero po rewolucji przemysłowej, w przytłaczającym chaosie wielkich miast.  Nasi mali protoplaści, pierwsze ssaki to nie były istoty dysponujące największą w ówczesnym ekosystemie mocą. Wręcz przeciwnie, podobno balansowali w cieniu majestatycznych władców codziennie pochłaniających gigantyczne porcje wysokoenergetycznej karmy, obnoszących się z barokowymi paszczękami po „ich” terytorium. Dopiero co okazało się, że „ptasie móżdżki”, mikroskopijne w porównaniu z naszym organem zużywającym 1/5 energii ciała są co najmniej trzykrotnie bardziej sprawne niż myśleliśmy. Ptasie neurony potrzebują tylko 1/3 energii jaką zużywa neuron przeciętnego ssaka. Proporcja ilości energii wobec ilości przetworzonej informacji to dość sensowny parametr oceny rozwoju zarówno istot żywych jak cywilizacji. To musiało się podobać na Górze. Tym bardziej, że po tych wielkich zawsze zostawała góra odpadów. Nie bardzo potrafimy definiować informację. Ale już teraz jesteśmy przekonywani, że będzie to wymagało zapewnienia większej

Wiosna, wiosna – jeden nosorożec jej nie uczyni. Jedna jaskółka, jak wiemy, również.

Jaskółka niewiele zmienia, ale nawet niewychodzący z biura, niezjeżdżający z autostrady, nieopuszczający metra i podmiejskiej kolejki, ci zaszyci na amen w setupie biosa w ciągu dwóch tygodni ze zdziwieniem zauważą, że zauważyli ptaka dawno niewidzianego. Żuraw, bocian, jaskółka, szpak, jerzyk, wilga. Coś, co leci nad głową i nie straszy dźwiękiem. Takie dziwienie się doskonale uzupełni nasz codzienny poznawczy deficyt kontaktu ze środowiskiem naturalnym. Jeszcze kilkanaście tysięcy lat temu wszyscy zasuwali z północy na południe dwa razy do roku za przemieszczającymi się stadami. Co najmniej od dziesięciu tysięcy lat coraz większa część z nas żyje bez takich wędrówek. A jednak nasz aparat percepcyjny nadal ma sieć receptorów do ożywienia jakich wystarczy jeden ptak wraz z pewnymi natężeniem słonecznego światła, mniejsza o temperaturę. Potem przez kilka dni (primo vere) zachowujemy się jak nastoletni poeci do świtu grający w ostrą strzelankę, wszędzie widzimy nagle wybuchające pąki. Wiosna, jakimś cudem działa na nas mimo globalnego potopu zimnego światła, mimo wyraźnych, nie wirtualnych odgłosów walki.  Dawne teorie zestawiające w pary żywioły, pory roku i ludzkie temperamenty (humory) wiosnę (ver) mieszały z powietrzem, ciepłym i wilgotnym i z usposobieniem sangwinicznym, w którym ciepła i wilgotna krew pulsuje żywiej, pcha do robienia rzeczy dawno nie robionych. No polatałby człowiek trochę po świecie, rozejrzał za jakimś nowym miejscem.  Giuseppe Arcimboldo, Włoch na imperialnym dworze, od 1564 posiadacz tytułu Hofmaler, musiał być czujny, wiedzieć o czym ćwierkają wróble dookoła wiedeńskiego czy praskiego Hofu. Proszę nie wierzyć, że był Arcimboldo jakimś „pre-surrealistą”. Na dworze i w przyrodzie nie ma czasu i miejsca na żadne sur-realizmy, trzeba być cały czas przytomnym, obserwować co się dzieje.  Już w 1563 zaczął malarz malować dla cesarskiej mości skromny dar: osiem obrazów układających się w model świata. Oczywiście w domyśle świata sprawiedliwie i harmonijnie zjednoczonego pod berłem Habsburgów. Podarunek się spodobał. Uzupełniony panegirykiem innego mediolańczyka,

Co właściwie sprawia, że dzisiejsze miasta są tak odmienne, tak pociągające?

Just What is It That Makes Today’s Homes So Different, so Appealing? Niewielki, mocno chaotyczny kolaż Richarda Hamiltona z 1956 po siedmiu dekadach okazuje się być jedną z ikon objawiających czym jest i jak wygląda kultura Zachodu. W dziesiątkach sieciowych miejsc możecie dziś poczytać o wszystkich możliwych konfiguracjach i konstelacjach detali i szczegółów tej papierowej pracy. Sam Hamilton odnosił się do niego starannie, wykonując po ponad trzydziestu latach (w roku 1992) nową (zmodernizowaną) wersję i oczywiście powiększając gmatwaninę tropów, motywów, odniesień, symboli, etc. Dlaczego nie zastąpić tytułowych „domów/mieszkań” czymś większym? Na przykład miastami. Tytuł (prawda, że od razu uroczo ironiczny?) brzmiałby wtedy: Co właściwie sprawia, że dzisiejsze miasta są tak odmienne, tak pociągające?  Zanim dopuścimy do głosu tłoczących się ekspertów z nieskończonej ilości dyscyplin i branż, piętnaście sekund zmarnujcie na lekturę klasyka mieszczańskiej przeszłości: „Dionizos: Miej rozum Ariadno! Masz drobne uszka, masz swoje uszka: Usłysz – że mądre słowo Czyż, by się kochać, nie trzeba wprzód się nawzajem nienawidzić? Jestem twoim labiryntem…”  (F. Nietzsche, Dytyramby dionizyjskie, przeł. S. Wyrzykowski, Warszawa, 1904). Po co do tego kolażu doklejać jeszcze szaleństwo Nietzschego? Kiedy już poinformujemy się o „symbolicznym” i historycznym znaczeniu każdego szczegółu we wnętrzach zmyślonych naprędce przez Hamiltona, zrozumiemy, dlaczego to Księżyc, to Jowisz ocierają się w nich o szynki w puszce, odkurzacze, komputery i komiksy, w końcu będziemy musieli zauważyć do jakiego stopnia te domy trzymają się na sile stereotypu płci. Płci tak groteskowej w poszukiwaniu wyraźnego atrybutu, że sięgającej aż do sposobu myślenia. Myśl Nietzschego, że ja i wnętrze sytuacji, w której się znajduję jest tym samym, jest równie żywe i kapryśne i może prowadzić w stronę (jakżeż ekologicznego!) przypuszczenia, że nie jestem w stanie się wyplątać, zdystansować, od-różnić od miasta.  A otaczająca nas plątanina okazji i niebezpieczeństwa oddycha w swoim własnym, dionizyjskim rytmie, który swobodnie miesza ze sobą

W chińskiej kobiecej lidze piłki nożnej zdyskwalifikowano drużynę Uniwersytetu z Fuzhou. 

Z powodu  nie dość czarnego koloru włosów zawodniczek. Europa może tygodniami dziwić się chińskim przepisom w sporcie. Ale powinna pamiętać, że sama była i jest u źródeł wielu innych równie “oczywistych” regulacji zachowań. W samym środku zielonej Anglii filozof-emigrant Leszek Kołakowski wkurzony uwagami sąsiadów napisał mały, ironiczny (uwaga Wyspiarze!) traktat „The General Theory of Not-Gardening”. (Wersja angielska została opublikowana w „Journal of the Anthropological Society in Oxford” vol. XV, no. 1, polski przekład dokonany przez autora „Ogólna teoria nie-uprawiania ogrodów” w “Zeszytach Literackich” w Paryżu, nr 18, 1986). Zastanówmy się, z czego wynika oczywista wyższość przekonań co do właściwej długości trawy, nad równie silnymi przekonaniami co do właściwego koloru włosów piłkarek. Traktat Kołakowskiego jest tak krótki i jasno sformułowany, że może być dla wielu Europejczyków z dziada pradziada idealną okazją by zacząć czytać teksty filozoficzne. Jeśli chcemy ochronić nasz sposób życia w XXI wieku, powinniśmy na serio usiąść do takiej powszechnej lektury. Mamy jeszcze trochę czasu zanim nowe, bezdyskusyjnie obowiązujące regulacje prawne takich dziwnych i niestandardowych lektur zabronią. W trosce o ogólną schludność świata. Co do tego nie ma wątpliwości – przyszłość powinna być schludna i ogólnie porządna. Czarno to widzimy.

Fabuła na wspak

Jeden z niewielu zachowanych przedwojennych (z 1937) filmów awangardowych, czyli takich, które chciały pokazać niedostrzeganą oczywistość to Przygoda człowieka poczciwego (https://www.youtube.com/watch?v=FlaFGPiioPQ) autorstwa Stefana i Franciszki Themerson. Z muzyką Stefana Kisielewskiego wart jest chwili uwagi. Fabuła na wspak, o konsekwencjach chodzenia przez dobrodusznego urzędnika tyłem eksponuje motyw dwóch ludzi noszących szafę z lustrem (tak, tak, Henryk Kluba i Jakub Goldberg taszczący szafę po bałtyckiej plaży w etiudzie Polańskiego z 1958, to był już „drugi sezon” tej symbolicznej usługi transportowej w historii filmu). Czy doczekamy sezonu trzeciego i motyw dźwigających coś wielkiego i ciężkiego jak szafa wypełni filmowe kadry i nasze głowy?  Byłoby miło, bo każdy na nowo podjęty wątek, każda powiązana nić – to typowa, łódzka mądrość – cieszy. Rzeczywistość trzeba nieustannie cerować i reperować, skoro nadal nie potrafimy wyprodukować rzeczywistości 2.0. Jak w 2023 może wyglądać kadr z tragarzami, z wykonującymi usługę transportową? Banalnie, nie będzie to obraz wypatrzony i utrwalony przez ludzkie spojrzenie. Pierwszy lepszy algorytm poproszony o przemielenie sceny z filmu Themersonów natychmiast wysnuje serie kadrów sterylnie ubogich, skrajnie funkcjonalnych, anonimowych jak twarz kuriera, który już się zdążył odwrócić i pędzi dalej zanim odebraliśmy naszą dzisiejszą przesyłkę.  Proszę spojrzeć jak bezproblemowo krzyżuje maszyna do obrazów fragmenty ludzkiej anatomii z przedmiotami (https://drive.google.com/file/d/1RYNAcOHolq6gri8F_StHTNdyxAGk8hEH/view).  Czysta funkcjonalność, tylko nogi i pudła, w gładkiej przestrzeni. Możemy na to patrzeć jak na niewiele znaczące zabawy z metamorfizacją starej, dwudziestowiecznej awangardy przy użyciu AI. Możemy też pomyśleć, czy nie są te wczesne (czarno-szare i biało-nieme) obrazy nowego gatunku, którego istnienia z uporem nie chcemy zauważyć: człowiek-usługa, perfekcyjny (zawodowo) nikt. On tylko coś przenosi, dostarcza, dowozi, dokręca, głosuje, nic osobistego. Taka profesjonalna w każdym calu usługo-istota nie potrzebuje oczu, po co jej w oczy patrzeć?  Sprawny, autonomiczny system sterowania, nogi i miejsce na ładunek/usługę, ewentualnie obudowa z reklamą.  Zwróciliście uwagę, że i u Themersonów i u

Nie ma czasu, nie ma.

Gospodarka zassie każdą ilość w miarę wykształconych inżynierów. Wobec takiej powietrznej trąby, takiego wiru natychmiastowych potrzeb szansa, że jakaś uczelnia z rozpędu nazywana poli – techniczną zmieści w programie skromna ilość dywagacji nie dających się przełożyć na zestaw zadań/projektów do rozwiązania jest minimalna.  Będziemy jechać co najmniej do końca dekady na autopilocie zaprogramowanym w czasach Ernsta Kappa i lekko upgradeowanym przez Heideggera w Pytaniu o technikę. Czyli będzie to tradycyjna jazda bez trzymanki, ponieważ Kapp pisząc o filozofii techniki pod koniec XIX wieku (Grundlinien einer Philosophie der Technik. Zur Entstehungsgeschichte der Cultur aus neuen Gesichtspunkten, Braunschweig, 1877) mógł pisać, że narzędzie, przyrząd jest tylko udoskonaleniem i wzmocnieniem działania naturalnych wzorców ludzkiego działania. Mógł nadal pisać tak, jak myślano kilkaset lat wcześniej. Soczewka przedłuża zasięg oka, dłuto jest projekcją działania ręki, a automobil (już niedługo) będzie przyspieszeniem sposobu poruszania się.  Kiedy Heidegger zastanawiał się nad techniką było oczywiste, że wydostała się ona poza imitowanie wzorów naturalnych. I czort wie co jest jej celem, poza oczywistym wspomaganiem przyspieszonej akumulacji zysku. To, co technika wytwarza jest dziełem technicznej pracy szeregu innych maszyn i w jej – dość dla nas nieprzeniknionym – wnętrzu trzeba by szukać wzoru, czy może już celu – telos takiego wytwarzania.  Anegdotycznie, na poziomie zlikwidowanego gimnazjum i jeszcze istniejącej “klasy średniej” można to zobrazować prosząc o ustalenie proporcji między powierzchnią kadru filmowego zajmowaną przez Chaplina i maszynę w scenie, kiedy komik zostaje wessany do wnętrza taśmy produkcyjnej (Dzisiejsze czasy, 1936). Wszyscy, nawet najbardziej liryczni poeci ten kadr kiedyś widzieli, więc zadanie wydaje się łatwe. Ciało musi się dopasować do przestrzeni i ruchu o jakim decyduje „logika” budowy maszyny. A jak ktoś słabo liczy, niech po prostu rozpozna, kto w tym transhumanistycznym duecie jest passiv, a co activ. Ciągłe opowiadanie o znaczeniu ergonomii, rozbudowanej analizy potrzeb, designu skierowanego na użytkownika unosi

Stalin upatrzył sobie w Łodzi Jana Kowalewskiego.

Ministerstwo Edukacji jeszcze nie wie dlaczego. Ale nie tylko tego nie jest pewne. Nie wie czy lekcje K-popu zastąpią muzykę tylko w klasach mundurowych, czy we wszystkich. Silniejsza integracja kulturowa z Koreą po decyzji o zakupie prawie tysiąca czołgów K2 i około 300 wyrzutni rakietowych K239, czterdziestu ośmiu odrzutowców FA-50 i ponad sześciuset armatohaubic K9 wydaje się polską racją stanu, przynajmniej rządzącym. Raison d’État (ratio status) to termin bez wątpienia europejski. Z pewnością istnieje jego odpowiednik koreański, ale wiemy o nim niewiele, tyle ile da się wytłumaczyć po angielsku. Rząd planuje do 2035 wydać na modernizację armii 133 miliardy dolarów. Jeszcze jakieś drobne na modernizację szczelnych zapór i płotów na granicach i już będziemy „u siebie” bezpieczni.  Przypomina to wszystko decyzję zarządu spółdzielni mieszkaniowej o pilnej termomodernizacji wiat śmietnikowych na osiedlu z powodu niespodziewanej zimy. Obłożeni sprzętem znów będziemy „silni, zwarci, gotowi”. I zostaniemy w lekko rdzewiejących dekoracjach na długo, pewnie aż do drugiej połowy stulecia. K-pop lekko zmiksowany z „My Słowianie” i szopenowską śpiewnością sekcji rytmicznej da się przełknąć. Zupełnie jak i Festiwal piosenki koreańskiej, na przykład w Kołobrzegu, może stać się ministerialnym hitem lat trzydziestych. Podobno wojsko nie jest od myślenia, wojsko śpiewa na rozkaz. Wojsko jest od tego, by maszerować. Tak przynajmniej uważał carewicz Konstanty.  Suwerenność to nie zadanie dla wojska tylko skutek posługiwania się własną wyobraźnią.  Mamy w Łodzi mural (przy ul. Nawrot 7) upamiętniający urodzonego tu porucznika, który już w przededniu Bitwy Warszawskiej regularnie pisał do Marszałka. A jego listy były czytane w Sztabie Generalnym z najwyższą uwagą. Ciekawe byłoby ustalenie co spowodowało, że Brytyjczycy wymusili na rządzie RP na uchodźstwie jego (wtedy już podpułkownika) odwołanie z placówki w Lizbonie i zakończenie działania Akcji Kontynentalnej na początku 1944 roku (DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6050.105.08 ) Podobno o odwołanie poprosił Churchilla Stalin w czasie konferencji w Teheranie pod koniec listopada

Miłość to nie sielanka.

Walentynki, ale zaraz po: Proszę zwrócić uwagę na symbol Ecn  (économique). W liczniku zawiłego wzoru na miłość cudowną. Wzór został na poczekaniu wymyślony przez Isodore’a Isou, impertynenckiego i czarującego zarazem przywódcę paryskich letrystów. Wydawałoby się, że tych okrutnie awangardowych młodziaków nie interesowało nic poza bezpośrednim działaniem (np. rozróba na Wielkanoc 1950 w Notre Dame; https://en.wikipedia.org/wiki/Notre-Dame_Affair) i kreśleniem wszędzie gdzie się da własnych znaków. Isou na początku lat sześćdziesiątych zaczął coraz wyraźniej eksploatować znakową siłę seksualności, miłości, uczuć. A od początku swojej paryskiej kariery dość konkretne miał przekonania co do kobiet („Isou ou la mécanique des femmes”, Paris, 1949).  Wprowadzenie symbolu ekonomii do ścisłej formuły określającej miłość idealną pozbawione sensu nie jest. „Walentynkowych Zakochanych” postrzegamy na dalekim od ekonomii tle sielanki. Tymczasem może nie sama Miłość, ale obraz Miłości w znacznej mierze oparty jest na regułach marketingu, bez opamiętania wyostrzającego kontury znaku. Siła związku między ciałem a znakiem wróciła do europejskiej wyobraźni w 1996 w „Pillow Book”, filmie Petera Greenawaya. Pierwsze co zauważa się w ikonografii „zakochanych”, to asymetria między ilością ciał kobiecych i męskich. Kobiece, szczególnie zestawione razem z kompletnie nieczytelnymi znakami znaleźć nietrudno. Ciał męskich wielokroć mniej, jeśli pojawia się jakaś opisująca samca formuła miłości cudownej to ilustruje ją obrazek raczej nie anatomiczny.   Nie potrafimy wyliczyć czy Miłość się bilansuje, wciąż domyślamy się tylko czy nam się opłaca. Co najmniej od mitu o Psyche i Erosie obraz miłości jest oparty nie na symetrycznym zrównoważeniu, na spełnionym zespoleniu, ale na asymetrycznej grze przeciwstawnych sił, z których każda usiłuje osiągnąć dominację.  Macie kogoś pod ręką, macie na Kogoś oko? Postawcie na nim swój znaczek. Może być całkiem miło. Kto wie, może będziecie mieli co czytać, w duecie przez wiele wieczorów. Grafika: Isidore Isou, „Formule de l’amour prodigieux”, 1960, serigrafia Isidore Isou, „Initiation à la Haute Volupté”, 1960-1989, serigrafia Isidore Isou, „Initiation

Często zapominacie języka w „gębie”?

Wobec zaskakującej nowości, wobec skali katastrofy, na chwilę? Zapominacie. Oczywiście, zapominamy języka, nie tyle „w gębie” co w głowie.  Może i dobrze, ale w tych krótkich chwilach nie słuchajmy dobrych rad, patrzmy tam, gdzie chcemy patrzeć, wyżej, głębiej, bystrzej, przez łzy, mimowolnie. Patrzmy swoje. Może to coś da?  Zdaniem wielu badaczy procesów neuronalnych ośrodki i szlaki korowe odpowiedzialne za reakcję na zupełnie nową, nie znaną organizmowi sytuacje są bardziej rozbudowane w prawej półkuli mózgu, są bardziej aktywne w okresach szybkiego wzrostu i też szybciej się starzeją (C. Chiron, I. Jambaque, R. Nabbout, R. Lounes, A. Syrota, O. Dulac, The right brain hemisphere is dominant in human infants., Brain, vol. 120, Issue 6, Jun 1997, p. 1057–1065, https://doi.org/10.1093/brain/120.6.1057). Nowym wyzwaniem poznawczym jest także każda katastrofa, ostry kryzys.  Jakie rady zjawiają się wtedy w przestrzeni społecznej? Pierwsza, najzupełniej oczywista brzmi: nie patrz tam! Nie podchodź, nie interesuj się, idź dalej, zamknij oczy! To nie jest zła rada. Stosują ja prawie wszystkie galerie sztuki. Nie patrz tam – patrz tu. Tu są obrazy. Wiszą i pokazują, co i jak. Chronić mają przed ekspozycją na drastyczność, pozwalają zachować rutynę reakcji, oszczędzają energię organizmu, zmniejszają liczbę przeszkadzających gapiów. Nie jest to też dobra rada. Sprawia, że błyskawicznie obojętniejemy, gorliwiej powtarzamy sekwencje działań, które dopiero co okazały się niewystarczające.  Tak zwany powrót do normalności może być powrotem do raju, ale nie za cenę przymykania oczu na komendę. Ciekawa jest korelacja między umiejscowieniem w prawej półkuli ośrodków aktywujących się wobec nowej sytuacji, zarówno jak ośrodków tzw. uczenia się niewerbalnego. Byron P. Rourke (Nonverbal Learning Disabilities: the Syndrome and the Model, 1989) wykazał, że upośledzenie takiego uczenia się częściej jest wywołane przez uszkodzenia prawej półkuli. Nadal nie wiemy co łączy te ośrodki, ale można założyć, że ograniczenie zdolności do uczenia się – nie poprzez język (np. komendę, polecenie,

Walentynki w Lewancie — “Small-world”

Wszystko brzmi swojsko, choć Small-world to także jeden ze specyficznych terminów opisujących model połączeń w obrębie mózgu (Bassett D., Bullmore E., Small-world brain networks. Neuroscientist, 2006, Dec; 12(6):512-23. DOI: 10.1177/1073858406293182). Połączenia te w znacznej mierze umożliwiają nam takie zachowanie, które kultura wyróżnia jako kreację, twórczość, optymalne reagowanie na to co nowe w otoczeniu. To struktura, która najprawdopodobniej decyduje o organizacji rozproszonych informacji, o rytmie ich nawarstwiania, o tym, gdzie i jak na siebie wpadają, o procesach bez których cały organizm o wiele mniej elastycznie reagowałby na zmiany.  Zamiast babrać się w glejowatej głowie, lepiej popodróżujmy palcem po mapie. Poszukajmy jakiegoś geograficznie osadzonego, małomiasteczkowego punktu, nieważnej kropeczki na globalnej mapie pospinanej dobrze nasmarowanymi łańcuchami dostaw (supply lines). W głowie Witkacego były to przez chwilę Kielce.   “Kielce, symbol, jako szczyt ohydy,Jako jakieś Paramount najgorszej małomiasteczkowej brzydy.A może piękne to jest, ach, miasteczko, ach, i nawet miłe”  (Do przyjaciół gówniarzy)  Dziś łatwo je znaleźć (nie kierując się własnym kolonializmem geograficznym i wielkomiejskimi uprzedzeniami) w tytułach kilku serii maniakalnie malowanych obrazów Dwurnika (Wąsosz, 1990; Czerwieńsk, 1991; Radzymin, 1991). Mogliśmy słyszeć te nazwy, brzmią zwyczajnie, ale nigdy tam nie byliśmy, raczej się nie wybieramy, bo i po co. Każdy ma (w głowie) swój mały świat. Jeden na jedno życie mu wystarczy. Można poczytać o przygodach tych, którzy z jakiegoś powodu zawzięli się, żeby ich prywatny rozmiar małomiasteczkowości rozciągnąć do granic mapy (Sargon, Aleksander M., Julius C., Czyngis Ch., Napoleon B.) zmienić w uniwersalne kryterium smaku (Salvador D., Andy W.), uczynić normą dla wszystkiego (Józef S.). Nudy, nawet w wersji kinowej.  Wybieracie się może do Aleppo? Nie bardzo jest jak, a tym bardziej po co. Aleppo, starożytne, kananejskie Halpe to modelowy small-world. Gmatwanina nieprzesadnie tolerujących się etnosów, które przez ostatnie cztery tysiące lat pacyfikowały się nawzajem. Dziś to Arabowie, Kurdowie, Ormianie, Żydzi, Turcy, Grecy, ale i

Zosia do Jurka: Żorż, Jerzka, Sukuniu. Jurek do Zosi: Kochana Żoneczko, piesulko, a także Sonieczko, Sunieczko.

Oj słoniusiu, – pisze Zofia. – Już mi niełatwo żyć bez ciebie. Teraz żyję prowizorycznie. Byłam na placu Wolności. Jest gwiaździsty, wypuszcza z siebie takie długie ulice, bardzo pociągające, troszkę tam wlazłam – ale za zimno na długie łażenie i wolałabym z tobą. Biedna niewolnica. W lecie musi okropnie cuchnąć w Łodzi. Teraz jest przyjemnie egzotyczna. Czy o mnie pamiętasz? Całuję Ciebie bardzo. Wszyscy mają męża a ja nie. Zosia. Na razie, tuż po wojnie, Zofia Gutkowska – podobnie jak jej przyszły mąż – trafia do pracowni Eibischa na krakowskiej ASP. Absolutorium uzyskuje już po ślubie, 30 czerwca 1949 roku. Uzupełnieniem plastycznej edukacji są jeszcze studia scenograficzne u Karola Frycza, zakończone dyplomem 5 stycznia 1953 roku. W latach 50. praktykowanie zawodu jest jeszcze dla niej koniecznością – z czegoś trzeba żyć. Już w czasie studiów współpracuje ze słynnym Teatrem Lalki i Aktora “Groteska” w Krakowie. Nie tylko dla niej projektowanie lalek i dekoracji okaże się znakomitą “niszą” na nadchodzące lata socrealizmu, a także ekonomiczną “deską ratunku” dla młodej pary. Po ślubie Nowosielscy mieszkają przez pół roku przy al. Krasińskiego 32/4, w pracowni Jonasza Sterna, który przebywa na stypendium w Paryżu. Po jego powrocie trafiają znowu do dawnej pracowni Kantora w oficynie przy ul. Batorego 12. Tymczasem dawny kolega z Kunstgewerbeschule Ali Bunsch zadomowił się już w Łodzi, skąd kusi perspektywą stałej pracy przy scenografii w Teatrach Lalkowych. Porzucenie Krakowa nie przychodzi łatwo, jednak Zofia Nowosielska podejmuje decyzję o wyjeździe. Wkrótce podąży za nią także Jerzy, a 12 lat spędzonych w Łodzi okaże się bardzo ciekawym i owocnym etapem ich biografii.(…) Choć na początku nic tego nie zapowiada… Z tych właśnie lat zachowały się listy Nowosielskich do siebie: pełne troski i niepokoju o wspólną przyszłość i artystyczne plany. Pełno problemów bytowych, ale także pełno czułości. Młodzi małżonkowie piszą do siebie w

My w dwudziestym trzecim

Koniec roku przynosi wysoką falę podsumowań, dyskusji o wartych zapamiętania zdarzeniach w mijającym 2022. Dyskusje będą – biorąc pod uwagę kalendarz wyborczy – dość ostre. Z naciskiem na: dość. Niezauważalnie, bez żadnych widocznych fal zmienia się powszechnie przyjęty sposób dyskutowania czy spierania się. Temperatura emocjonalna nadal tak samo wysoka, ale rozpiętość możliwych do wypowiedzenia opinii mniejsza, czy może bardziej unormowana.  Unormowanie pozwala wrócić do początkowego pytania o podłączenie do sieci, o „usieciowienie” takich dyskusji. Rzadko kiedy odbywają się on w sposób całkowicie lokalny, bez śladu dla innych użytkowników sieci mediów społecznościowych. A te jak wiemy mają jasno ustalone granice swobody wypowiedzi. Nawet wasz edytor tekstu chętnie sprawdzi w jakim procencie to co wystukaliście palcami na klawiaturze zgodnie jest z kilkoma zalecanymi językami: językiem równościowym, językiem wykluczenia czy nienawiści. Nauczyliśmy maszyny jak korygować to co mówimy i piszemy, nauczyliśmy żeby eliminowały skrajności, które jak wiemy zakłócają  bezproblemowy przepływ informacji. Skrajności, problemy, zmieniają „w miarę” unormowany przepływ w przepływ turbulentny, rwący cię co rusz. To, z czysto technicznej perspektywy wydajności (sprawności?) sieci, prawdziwa katastrofa. Instynktownie staramy się unikać katastrof, więc doprecyzowujemy katalogi języków (a może już protokołów transmisji), które ograniczają skrajności, zachęcamy do segregowania opinii by lepiej pasowały do nurtu dyskusji.  To, co z punktu widzenia inżyniera (czy podległego mu algorytmu) jest sensowną troską o unikanie turbulencji, zmniejszanie tarcia, minimalizowanie rozbieżności, co jest troską o maksymalną szybkość transferu informacji w wiązce przesyłanej dowolnym włóknem sieci, nie sprzyja nigdy nie zdefiniowanemu wyobrażeniu swobodnej dyskusji bez ograniczeń. Ponieważ nie potrafimy zrezygnować z wygody, funkcjonalności i fetysza „szybkości” informowania się poprzez sieć, będziemy musieli pożegnać się z myślą o ciągłości takich pojęć jak dyskusja, spór, demokracja oparta na dostępie także do skrajnych opinii. Samo pojęcie różnicy, zasadniczej różnicy poglądów stanie się czymś a priori (na etapie podłączania się do sieci) wykluczającym z udziału w „sporze”

Józef wreszcie wraca. Wół rozpoznaje swego pana i osioł żłób swego właściciela

To były dość kobiece święta. Faceci mogli grać Józefa, a ten (jak wiemy ze średniowiecznych scenek) w krytycznym momencie został wysłany przez Panienkę po – do niczego nie potrzebną – świeczkę, żeby nie przeszkadzał i nie panikował.  Już z poświątecznej, codziennej perspektywy zadajmy pytanie z pewnością interesujące widzów najlepszych telewizji śniadaniowych na werandzie. Czy Najświętsza Panienka była prototypem WAGS? Owszem, ale nie od razu. Dopiero gdy spektakl dworu, spektakl pełen zimnych spojrzeń zdominował otoczenie. Gdzieś u zarania nowożytności pojawiają się pierwsze takie olśniewająco perfekcyjne obrazy. Każdy najmniejszy detal jak w telewizyjnym studio jest edytowany i doglądany przez oddzielnego anioła stróża. Każdy zna swoje miejsce.  Prawe skrzydło Dyptyku Melun autorstwa Jeana Fouqueta namalowane na zamówienie Étienne Chevaliera, który był contrôleur de la recette générale des finances na dworze Karola VII.  W roli Panienki Dame de beauté Agnès Sorel. Około 1450-1452. Perły autentyczne, reszta niekoniecznie. Czego nie dało się pokazać w TV? Święto jako niespodziewane Wydarzenie rozwala wszystko. Nie liczy się z niczym, miesza codzienne porządki.  Święto jako kolejne Obchody to niestety już sztampa i nuda. Po, lekko licząc, ponad dwóch tysiącach powtórzeń i rocznic szału nie ma.  Spójrzmy jak autentyczne święto działa. Jak stawia normalność na głowie. Działa jak dźwięk, głośny, wcale nie przyjemny, ponaglający do bezsensownych pląsów i podskoków. Ktoś tak fika na co dzień? A przy Święcie trzeba.  Szczególnie jeden instrument wpada w oko. Dudy to pasterski archaizm, utytłany jak kierdel owiec, wprost z „nieskalanej natury”. Ma być skocznie i głośno, żadnej finezji. Paradoksalność święta polega na zawieszeniu kulturalnych konwencji spinających porządek dni i nocy, na przymusie powrotu do natury na fizjologicznym poziomie opadających w tańcu portek.  Chwilę, przy święcie, można spędzić patrząc na współbrzmienie pasterskich dud z niepojętym, niebiańskim śpiewem. Dość bezpłciowe anioły, kiedy przyjdzie im wykonywać Gloria in excelsis Deo na dudach zyskują zaskakująco ludzkie walory.  Na

Patrz w niebo, na chłodno patrz

Chcecie sprawdzić znaczenie słowa „zima”? Ekonomiczną prawdę o zimie dawno temu namalował Bruegel. Trzech myśliwych, pół dnia gonienia w głębokim śniegu, sfora trzynastu psów, jeden upolowany lis. Szału nie ma. Zimę trzeba przeczekać, z możliwie najmniejszymi stratami. Jak ktoś zgromadził zapasy, może przeczekiwać grając w curling jak na piątym planie u Bruegla.  Łacińskie hiem(p)s, tempus hiemalis – czas zimowy prowadzi do zwrotów prostych i bezdyskusyjnych: hiemo / χειμάζω – przezimować (także o wojsku). Zima to czas kiedy, chcesz tego czy nie, ruszasz się inaczej, ostrożniej, mniej. To czas zdradliwy, choć wypełniony przeczystym, białym światłem, łudzącym, że wszytko widzisz wyraźnie, jak na zaśnieżonej pustej tafli lodu. Ale wyjątkowo nie chodzi o temperaturę barwową. Chodzi o przenikliwe zimno sięgające dalej niż jesteś w stanie dojść teraz o własnych siłach. W Atlasie rzadko zajmujemy się muzeami. Obrazami już tak. Zdradliwe są muzealne zapewnienia, że widzisz pierwszy zimowy pejzaż w malarstwie europejskim. Wystarczy się rozejrzeć, ruszyć głową i ustalone w jakimś muzeum opinie zaczynają trzeszczeć niebezpiecznie, sypać się jak sople.  Zima to czas, kiedy powinniśmy – wbrew naturze – powoli malować własny, gruby, trwały i bezpieczny obraz świata. Własnym kolorem na białym gruncie. Bruegel w 1565 swoją Zimę namalował na solidnej dębowej desce, prawie dwa i pół centymetra grubości. Tafla lodu, deska to jednak są drobiazgi, mogą trzasnąć pod nogami a i tak się wykaraskamy. Bardziej niepokojące jest zimowe niebo. Tam trzeba teraz patrzeć. Czy nie widać na nim smug, rys, rysek przez które zaczyna sączyć się światło o zupełnie niepojętej temperaturze. Wasze psy zaczną wtedy wyć bez powodu.

Pierwszy śnieg a my już życzmy sobie wiosny

Wiosny na wyciągnięcie dłoni, na własne oczy, ciepłej, zielonej, spokojnej.  I najtrudniejsze, życzmy sobie, cholera, szczerze. Wszystko kiedyś… Bitcoin, czy inne obecnie wydobywane “znikąd” kryptowaluty, nie będą długo panowały w wyobraźni homo sapiens. Gorączka złota nas nie opuści, ale jak zawsze odkryjemy lepsze “tereny”,  pełne wielkich samorodków. W tym stuleciu najprawdopodobniej doczekamy się „watchcoins”. Zestandaryzowanej miary wartości w odniesieniu do ilości i długości przyciągania cudzych spojrzeń. Od dawna tak działa wycena wartości mediów. Nawet największy samorodek, dopóki nikt go nie widzi, ma minimalny wpływ na otoczenie. Podobnie jak ukryty, nieaktywny kapitał. Bez “odkrycia”, bez fazy ujawnienia, bez dostrzeżenia kapitał może pozostać prywatnym przekonaniem, fantazją lub pamięcią. Ilość cudzych spojrzeń jakie przyciąga pełni funkcję zbliżoną do tej pełnionej przez blockchain dla kryptowalut. Jak długo będziemy umierali, czas i jego pochodne – jak „watchtime” –  będzie definiował pozostałe wartości  ludzkiego świata. Bo nie da się go sfabrykować. Choć można sobie wyobrazić boty zaprojektowane tylko po to by imitować ludzkie spojrzenie i zainteresowanie, podobnie jak można drukować banknoty z dowolnym nominałem. Dwudziestowieczna moda na „zwrot obrazowy” (iconic turn), czy odkrycie na początku XXI w. politycznej siły mediów społecznościowych są tylko epizodami z prahistorii ekonomicznego i politycznego użycia watchtime (watchcoin). Grafika: Wojciech Weiss, Promienny zachód, 1902, Muzeum Narodowe w Poznaniu oraz Wiosna, 1898, Muzeum Narodowe w Warszawie

The Heaven and The Smart City

In a technologically crazed society all its elements should be accurately named and described. Paradise is an iconography of nakedness, a state of mutual likeness (rather ugly) that we do not want to remember. The nakedness: nuditas naturalis very quickly turned into nuditas criminalis in our empty heads. It is the same with cities. We like guidebooks that put cities in order by the number of stars. They route you directly to the greatest highlights. Cities try to get a good position in city rankings because it affects their media image, and this can push the city to the top of the spotlight. Apparently, there are more and less intelligent cities. There are many ratings specifying the level of intelligence of cities. The Smart City slogan is a desirable label. Does the famous city of Thebes haunted by the Sphinx deserve the title of The Smart City? Sphinx killed and devoured anyone who did not know the answer to its mystery. Apparently, Sphinxes are creatures that do not hunt – as we do – „for information”, but quite the opposite. As we know from the cycle of myths about Thebes, the city managed the problem. However, a clever citizen Oedipus, who figured out the solution, proved to be a bit of an outlaw. And does Troy deserve the title of The Smart Capital City? All it took was to give away the object of the dispute for the „greater good” (in the general interest). A single woman, a bearer of bad luck.  The layers of ash unearthed by Heinrich Schliemann show that a mythical issue can turn into a real one. Illustration: Jean-Auguste-Dominique Ingres , „Oedipus and Sphinx”, 1808, oil on canvas, Louvre, Paris.

Incub? Nie, kot, Pani matko, kot, kot narobił mi

Gdyby memami można palić w piecu! Nie trzeba by było budować jądrowych dziwadełek. Suwerennie kraj od płotu do płotu bez wielkiej fatygi byśmy ogrzali. Sam rząd dał by radę grzać wszystkich potrzebujących. I jeszcze by zostało energii na stopienie w żużel carbon print’ów kłębiących się nad swojska okolicą. Ilość niewielkich stworów przycupniętych blisko białej (całkiem obnażonej!) szyi jest spora w imaginarium euroatlantyckim.  Aktualne polityczne znaczenie może mieć ustalenie czy częściej ssie pierś po prawej, czy po lewej.  W dłużej perspektywie, to wszystko jedno, to jest po prostu koszmar. Najbardziej znaną fizis takiej dręczącej mary namalował (w kilku wersjach) Johann Heinrich Füssli. I niespodziewanie na tle mocno gorsetem i konwenansem spiętej dziewiętnastowiecznej kultury obraz stał się HITem. Razem z powieścią Mary Shelly o smutnym życiu Frankensteina czy akwafortą Francisca de Goi pokazującej co nie śpi kiedy „rozum śpi” ta niejasna scena uwidacznia paniczy lęk krystalicznie precyzyjnego Rozumu przed tym co w nim – głębiej niż piersi i sny o nich – tkwi.  Prywatne i prężne fundacje billboardowo odmieniające oblicze tej ziemi mogłyby co bardziej cenzuralne fragmenty z Füsslego i jego naśladowców przed każdymi wyborami propagować cum summum bonum. Póki co można samemu studiować wszechobecność motywu: https://www.researchgate.net/publication/341130653_Fuseli%27s_Nightmare_analysis_interpretation_and_influence Johann Füssli, Mara nocna, wersja z Frankfurtu; Johann Füssli, Mara z z obrazu z Detroit; Johann Füssli, Trzy drżące ze strachu dziewczęta, cca. 1780-1782; Ditlev Conrad Blunck, Nachtmahr, 1846; A. W. M. C. Ver Huell, Nightmare Showing Incubi, litografia z książki Zijn er zoo?, Arnhem, 1852; Kadr z wideo spektaklu w reżyserii Manu Cossu „Lost in the Fire” music video, 2019; Obraz z 2016 pokazujący Donalda Trumpa jako Every woman’s nightmare.

Co widać w Polsce rano 10 listopada 2022?

Barwy narodowe: szarości, plucha, mży. Za to jutro, już jutro! Kolejny raz entuzjastyczne tłumy będą witały Dziadka na dworcu. Mżawka nie zachęca, ale wystarczy tylko lekko zwiększyć rozdzielczość i komiksowa konwencja wyraźnych konturów, prostych historii rozsypie się w multiwersum kresek, zarysów, fragmentów wcale do siebie nie pasujących, rozsypanych jak kropki rastra, który może kadr ubarwić, ale nie skonstruować.   Furda! Mżawka szczegółów. Chcemy i będziemy żyli sobie w takim czy innym komiksie. Bez tego pogubimy się i my, i nasze autonomiczne samochody, i równie autonomiczni partnerzy.  Próbujmy chociaż dbać o to by każdy mógł poruszać się jak chce. W metropoliach wyobraźni po drogach publicznych można pędzić i parowozem dziejów, i na deskorolce.   10 listopada to podobno rocznica przyjazdu Piłsudskiego do Warszawy w 1918 oraz Międzynarodowy Dzień Jeża. Do tej pory nawet solidnie wyposażeni w granty specjaliści z IPN nie natrafili na ślad prowadzący do wyjaśnienia tej zbieżności. Samemu trzeba szperać, wyostrzać na przekór drukowanym bez opamiętania rastrom. Nie ma co się irytować, że szczegóły nie pasują do wciąż powtarzanych historii. Lepiej zastanowić się co by było, w jakim komiksie byśmy się jutro obudzili gdyby zamienić bohaterom 10 listopada – Marszałkowi i Jeżowi – środki lokomocji.